در پرتو حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ٧٠
مراوده و گفتگوى علمى با اصحاب ايشان و ديگر شيعيان ، شنيده هايشان را براى امام بازگو مى كردند و پاسخ مى گرفتند. از جمله اين عالمان كه گزارشى از عرضه حديث آنان به دست رسيده ، ابن جريج و صندل هستند كه اوّلى از سنّيان علاقمند به امام جعفر صادق عليه السلام [١] و دوّمى از سنيّان صوفى مسلك ، همچون سفيان ثورى است [٢] . اين دو ، يك حديث را عرضه كرده اند و آن ، حديث مشهور امام صادق عليه السلام از حضرت رسول صلى الله عليه و آله است كه به فاطمه عليهاالسلام مى فرمايد : إنّ اللّه ليغضب لغضبكِ ، و يرضى لرضاكِ؛ [٣] خداوند به خاطر خشم تو ، خشمناك و به سبب خرسندى تو ، خرسند مى گردد [٤] . شكل هر دو عرضه نشان مى دهد كه معنى حديث را مشتمل بر غلوّ مى دانسته اند ، و از اين رو ، انتساب آن را به امام صادق عليه السلام بر نمى تابيده اند. امام صادق عليه السلام هم افزون بر اين كه انتساب حديث را مى پذيرد ، وجه آن را بر طبق روايات مورد قبول اين دو كه خداوند به خاطر خشم و رضاى هر بنده مؤمن به خشم و رضا مى آيد ، بيان مى كند ، و حضرت فاطمه عليهاالسلام را از مصداق هاى آن مى داند. افزون بر اين ، مى توان سؤال سفيان ثورى از امام صادق مربوط به خطبه حضرت رسول صلى الله عليه و آله را در منى نيز ، نوعى عرضه ضمنى حديث دانست [٥] . او با وجود نقل هاى مكررّ اين خطبه [٦] ، با اصرار فراوان ، خواستار شنيدن آن از دهان مبارك امام صادق عليه السلام مى گردد ، گويى به صحت و كامل بودن نقل ها و روايت هاى وارده ، اطمينان زيادى نداشته است.
[١] معجم رجال الحديث ، ج ١١ ، ص ١٨ ، شماره ٧٢٨٩ . [٢] نقيح المقال ، ج ٢ ، ص ١٠٢. [٣] بحار الأنوار ، ج ٤٣ ، ص ٢٢ ، ح ٥ . [٤] بحار الأنوار ، ج ٤٣ ، ص ٢٠ ، ح ٨ و ص ٢١ ، ح ١٢ . [٥] الكافى ، ج ١ ، ص ٤٠٣ ، ح ٢. [٦] نقل هاى ابن عمر در كنز العمّال ، ج ١٦ ، ص ٢٣٦ ؛ ج ١٠ ، ص ٢٢٠ ، ٢٢٦ ، ٢٢٧ ، ٢٢٨ ، ٢٥٨ ، ٢٨٨ ، ٢٩١ ، و نقل ابن عباس در ج ١٦ ، ص ١٣٥ آمده است.