در پرتو حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ١٣٦

شما بيناترين مردم در دين هستيد ، هرگاه [ عمقِ ] معانى سخنان ما را بفهميد. گاه ، يك سخن قابليت معانى گوناگونى دارد و اگر كسى بخواهد ، مى تواند سخنش را به دلخواه خود معنا كند ، در حالى كه دروغ هم نگفته است. گفتنى است مؤلّف كتاب من لا يحضره الفقيه ، شيخ صدوق ، كتاب اصلى فقه الحديثى اش ، معانى الأخبار را ـ كه منبعى كهن ، معتبر و كم نظير در زمينه فقه الحديث است ـ ، با اين روايت آغاز كرده و نام كتاب خود را نيز ، از همين روايت برگرفته است . در برخى موارد ، فهم نادرست حديث ، اثر بدترى از نفهميدن و نديدن و نشنيدن روايت دارد . كژراهه هاى پديد آمده و كيش ها و فرقه هاى گوناگون منتسب به دين ، ريشه در سوء فهم و برداشت هاى نادرست از متون دينى و به ويژه حديث دارند ، و سخن دانشمند و محدّث بزرگ شيعى قرن چهارم ، نعمانى [١] ، در مقدمه كتاب سترگش الغيبة ، مؤيّد اين معناست : لعمرى ما أُتىَ من تاه و تحيّر و افتتن و انتقل عن الحقّ و تعلّق بمذاهب أهل الزخرف و الباطل ، إلّا من قلّه الرواية و العلم و عدم الدراية و الفهم ، فإنّهم الأشقياء لم يهتمّوا لطلب العلم ، و لم يتعبوا أنفسهم فى اقتنائه و روايته من معادنه الصافية ، على أنّهم لو رووا ثمّ لم يدروا ، لكانوا بمنزلة من لم يروِ ، و قد قال جعفر بن محمّد الصادق عليه السلام : «اعرفوا منازل شيعتنا عندنا على قدر روايتهم عنّا و فهمهم منّا» ، فإنّ الرواية تحتاج إلى الدراية ، و « خبر تدريه خير من ألف خبر ترويه ؛ [٢] به جانم سوگند! كه هيچ كس سرگردان و متحير و مفتون نگشت و از حق نبريد و به باطل و پوچى نپيوست ، جز آن كه اندوخته علم و روايتش اندك بود و از دقت و فهمْ تهى. اين شوربختان به جست وجوى دانش همت نگماشتند و رنجِبه چنگ آوردن و نقلش را از كان هاى ناب آن به جان نخريدند و اگر هم نقل مى كردند ، چون به ديده تامّل و دقت در آن نمى نگريستند ، باز بسان كسى بودند كه چيزى نقل نكرده است. امام جعفر صادق عليه السلام فرموده است: «منزلت شيعيانمان را نزد ما ، با مقدار نقل و فهمشان از سخنان ما بسنجيد» ، زيرا كه روايتْ نيازمند فهم است و «يك حديث بفهمى ، بهتر