صفت اصلى و مورد مطالعه ، ضرورى است. به عنوان مثال ، بررسى حسد و پى بردن به وجود و شدّت و ضعف آن ، مى تواند از طريق رواياتى كه عملكرد بيرونى حسود را توضيح مى دهد ، صورت گيرد. در علامات حسد ، حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و نيز از امام صادق عليه السلام داريم كه با الفاظ گوناگون ، ولى هم معنا ، سه نشانه براى شخص حسود برشمرده اند. امام صادق عليه السلام مى فرمايد: قال لقمان لابنه: للحاسد ثلاث علامات: يغتاب إذا غاب ، و يتملّق إذا شهد ، و يشمت بالمصيبة؛ [١] لقمان حكيم به پسرش گفت: حسود سه نشانه دارد: در پشت سر غيبت كند و در پيش رو چاپلوسى كند و در مصيبت ، به شماتت پردازد. مشخص است كه اين كارهاى حسود ، در ارتباط با همان كسى است كه به او حسادت مى ورزد ، اگرچه ممكن است گاه در باره ديگران نيز انجام گيرد. از اين رو ، مى توان ارتباط او با شخص حسود را مورد مطالعه و دقت قرارداد و يا انسان در صدد تهذيبِ خود ، اين ارتباط ها را بكاود. به طور موردى مى توان در اين جا با بررسى منابع حديثى كه از كتاب هاى معتبر حديث شيعه هستند ، و ديگر بررسى هاى كارشناسانه و در صورت تاب آوردن در برابر نقد سندى و متنى ، مى توان آن را به عنوان يك آزمون خُرد براى سنجش وجود و حتى اندازه حسادت خود و يا ديگران به كار برد. همچنين مى توان زمينه هاى پيدايش اين بيمارى را در روايات يافت ، مانند حديث امام على عليه السلام : «الحسد دأب السُّفَّل؛ [٢] حسادت ، خوى فرومايگان است» . ما به علت ارتباط اين بخش با فصل قبلى ، به آن نمى پردازيم. همچنين به ديگر نشانه هاى برشمرده در احاديث ، فقط ارجاع مى دهيم. [٣] در احاديث حسد و نيز برخى از صفات ديگر ، به گونه اى متفاوت نيز مى توان به نشانه شناسى پرداخت و آن ، كشف ناسازگارى ميان يك صفت و برخى رفتارهاى بشر

[١] الخصال ، ص ١١٣ ـ ١٢١ ؛ تحف العقول ، ص ٢٢. [٢] غرر الحكم ، ح ١٤٧٢. [٣] ميزان الحكمة ، عنوان «حسد».