خواننده مى نهد. اين روايات ، اگرچه گزارش مناظره و جدال كلامى نيستند ، اما مواد خام و مستندات مناظره هاى كلامى را فراهم مى آورند و از اين نظر مى توانند در اين كتاب جاى گيرند. از جمله اين احاديث ، حديث لوح فاطمه عليهاالسلام است كه در گفتگوى ميان جابر بن عبداللّه انصارى و امام باقر عليه السلام بررسى شده است. [١] طبرسى در صفحات فراوانى ، به شرح وقايع اتفاق افتاده پس از پيامبر صلى الله عليه و آله مى پردازد و كيفيت بيعت و خطبه حضرت زهرا عليهاالسلامو گفتگويش با انصار و مناظره و مناشده امام على عليه السلام با ابوبكر و نامه حضرتش به او و نيز خطبه سلمان را گزارش مى كند . طبرسى ، [٢] همچنين احتجاج مناشده اى امام على عليه السلام با اعضاى شوراى نصب شده از سوى عمر براى تعيين خليفه را به طور كامل نقل مى كند ، [٣] و نيز احتجاج حضرتش بر گروه فراوانى از مهاجرين و انصار ، مانند عبداللّه بن عمر ، طلحه ، زبير ، زيد بن ثابت و انس بن مالك. [٤] پس از اين مباحث و اندك نكات منقول از كتاب سليم بن قيس ، طبرسى به مناظرات زمان خلافت اميرالمؤمنين عليه السلام با زبير ، طلحه ، ناكثين ، حسن بصرى پس از ورود حضرت به بصره معاويه ، خوارج و مارقين مى پردازد . اين ترتيب ، حاكى از اتخاذ يك سير تاريخى براى مباحث از سوى طبرسى است. اگرچه نمى توان همه آنچه را طبرسى آورده است ، با سال شمار وقايع صدر اسلام مطابقت داد ، اما مسير كلى بحث با تاريخ صدر اسلام و ماجراهاى زندگى امام على عليه السلام متناسب است. خطبه شقشقيه و گفتگوى امّ سلمه و عايشه و احتجاج على عليه السلام با اشعث بن قيس در همين ظرف جاى مى گيرد. پس از اين ، سيماى كتاب به سوى كار موضوعى تغيير مى يابد و شاهد احتجاجات اميرالمؤمنين عليه السلام در توحيد هستيم ، چه به شكل خطبه هاى توحيدى نهج البلاغه [٥] و چه به

[١] همان ، ص ٥٤٧ ـ ٥٥٧ . [٢] همان ، ص ٥٥٨ . [٣] همان ، ص ٥٦٠ . [٤] همان ، ص ٥٦١ ـ ٦٠٩ . [٥] الاحتجاج ، از آغاز جلد دوم تا ص ١٠٠.