در پرتو حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ١٥٢

عن أبى جعفر عليه السلام : ما أجمل عبد ذكر اللّه عزّ وجلّ أربعين يوما ، إلّا زهّده اللّه عزّ وجلّ فى الدنيا ، و بصّره داءها و دواءها ، فأثبت الحكمة فى قلبه ، و أنطق به لسانه ... ؛ [١] به كار بردن حكمت در مورد علوم الهامى در احاديثْ ، رايج است ، مانند حديثى كه كلينى از امام باقر عليه السلام نقل كرده: هيچ بنده اى چهل روز ايمانش را به خداوند خالص نگرداند(يا اين كه فرمود: هيچ بنده اى چهل روز نيكو به ياد خدا نباشد) ، مگر اين كه خداوند عزّوجلّ او را به دنيا بى رغبت و به درد و داروى آن بينا كند و حكمت را در قلبش پابرجا و زبانش را به آن گويا سازد. و اطلاق «حكمت» بر علوم الهامى در احاديث ، متداول است ، همان گونه كه كلينى در خبرى قوى از امام باقر عليه السلام روايت مى كند: بنده اى خدا را چهل روز فراوان ياد نكرد ، جز آن كه خداى عزيز جليل او را به دنيا بى رغبت كرد و آن را به او شناساند ، و حكمت را در دلش استوار كرد و زبانش را به آن گويا نمود . گفتنى است ، صدر اين حديث در كافى ، به گونه ديگرى هم گزارش شده كه آن هم مشهور و بر زبان ها جارى است [٢] . اصطلاح ديگر كه ساخته شده و يا به كار رفته از سوى معصومان عليهم السلام است ، جمله «المرأة التى قد ملكت نفسها» است كه برخى فقيهان ، آن را به معناى بلوغ و رشد زن فهميده اند ، يعنى دخترى كه به بلوغ و رشد رسيد ، خود صاحب اختيار خويش است و براى ازدواج ، هيچ نيازى به اذن پدر و يا ديگر نزديكان خود ندارد ، اما مجلسى به استناد برخى روايات ، آن را به معناى «ثيّبه» فهميده است كه مراد ، زن بيوه اى مى شود كه پيشتر ازدواج كرده و پس از طلاق و جدايى ، در صدد ازدواج ديگرى است و تنها چنين زنى ، براى ازدواج به اذن پدر و اولياى خود ، نياز ندارد . شيوه مجلسى ، يعنى پى گيرى موارد استعمال يك اصطلاح در همان حوزه كاربرد خود و تتبع موارد استعمال واژه روايى در ميان روايات و احاديث ، راهى اساسى و كارآ و نتيجه بخش در فهم حديث و اصطلاح هاى به كار رفته در آن است ، و زبان شناسان كنونى نيز براى درك معانى اصطلاحى ، از اين شيوه سود مى جويند .