در پرتو حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ١٦٢

شيخ صدوق حديثى ديگر را نقل مى كند كه گويى كعبه جان دارد و مانند ما انسان ها از بوى بد ناراحت مى شود . ما متن حديث را مى آوريم و سپس نظر مجلسى رحمه اللهرا بيان مى كنيم . وروى أنّ الكعبة شكت إلى اللّه عزّ وجلّ ما تلقى من أنفاس المشركين ، فأوحى اللّه تعالى إليها: قرّى يا كعبة ، فإنّى مبدلك بهم قوما يتنظّفون بقضبان الشجر ، فلمّا بعث اللّه عزّ وجلّ نبيّه محمّدا صلى الله عليه و آله نزل عليه روح الأمين جبرئيل عليه السلام بالسواك [١] . مجلسى رحمه الله به درستى ، اين حديث را نيازمند توجيه و شرح مى بيند و مى گويد : وحملت على التجوّز بأنّه لمّا كان تعظيم الكعبة بأىّ وجه كان من الواجبات و الطواف مع الرائحة الكريهة عنده مخالف لتعظيمه ، فكأنّه اشتكى؛ [٢] اين حديث حمل بر مَجاز مى شود؛ براى اين كه وقتى بزرگداشت كعبه به هر طريقِ ممكن واجب ، و طواف با بوى نامطبوعْ مخالف بزرگداشت و تعظيم كعبه باشد ، [ در صورتْ طواف با بوى نامطبوع ] گويى كعبه شكايت كرده است . گفتنى است مجلسى احتمال واقعى بودن چنين شكايتى را از نظر دور ندارد و بنا به آيه « تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَـوَ تُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَن فِيهِنَّ وَ إِن مِّن شَىْ ءٍ إِلَا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لَـكِن لَا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا » ، شعور را براى كعبه اثبات و به تبع آن ، شكايت به خداوند را مى تواند امرى حقيقى و نه مجازى فرض مى كند . همين كاربرد مجازى شكايت ، براى مسجد بدون نمازگزار و قرآن بدون قارى نيز به كار رفته است. مجلسى از امام صادق عليه السلام حديثى مى آورد كه مى گويد : ثلاثة يشكون إلى اللّه عزّ وجلّ : مسجد خراب لا يصلّى فيه أهله ، و علم بين جهّال ، و مصحف معلّق قد وقع عليه الغبار لا يُقرأ فيه؛ [٣] سه چيز به خداى عز و جل شكوه كنند: مسجدى خراب كه اهلش در آن نماز نخوانند و دانشمندى [ گرفتار ] در ميان عده اى نادان و قرآنى كه كنار گذاشته شده و غبار رويش را گرفته باشد و كسى آن را نخواند. مجلسى رحمه الله در اينجا نيز در آغاز ، معناى ظاهرى اين حديث را مقبول و حقيقى