مى شود و آن دسته كه جنبه تفسيرى دارند و يا تطبيق و تأويلى روشنگر را عرضه مى دارند ، اخذ شده و به دسته نخستين روايات افزوده مى شوند؛ به عنوان مثال ، براى فهم آيات سوره «فلق» ، افزون بر روايات مربوط به «استعاذه» ـ كه در سوره «ناس» ديده شده است [١] ـ روايات مربوط به شرّ و حسد و حتى روايات مربوط به «سِحر» نيز مطالعه و بررسى شد . روايات سحر نمونه خوبى براى آن است كه نشان دهيم منظور از مفاهيم اساسى آيه ، فقط الفاظ به كار رفته در آن نيست ؛ چه هيچ يك از مشتقات سحر در آيه هاى سوره فلق به كار نرفته است ، اما مفهوم «نفّاثات فى العقد» [٢] نزد ائمه بازتاب داشته و ائمه عليهم السلام از اين مفهوم با الفاظ مربوط به سحر ياد كرده اند . روايات مربوط به سحر از جهت ديگرى نيز لازم ديده شد تا نظر ائمه عليهم السلام در باره يكى از شأن نزول هاى گفته شده براى آيه دانسته شود . زيرا بيشتر مفسّران اهل سنّت نزول آيه را براى رفع سحر يهود از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مى دانند ، كه مورد مخالفت ائمه عليهم السلام و به تبع آنان ، مفسّران شيعه قرار گرفته است . جالب توجه اين كه برخى از مفسّران پيشين نيز در برخى موارد به اين روش نزديك شده اند و از اين رو ما مى توانيم شيوه خود را شيوه اى آزموده شده هم بدانيم . در همين سوره فلق ، حويزى ، مؤلف نور الثقلين روايات حسد را در تفسير خويش آورده است ؛ اما آنها روايات تفسيرى نيستند و معناى حسد را براى ما روشن نمى دارند ، بلكه بيشتر روايات نكوهش حسد است؛ اگر چه خطر حسد و وجه لزوم استعاذه از آن روشن مى گردد . [٣] كار مجلسى در بحار الأنوار را نيز مى توان مصداق كم رنگى از اين شيوه دانست ،

[١] در كار فعلى از جزء آخر و از آخر قرآن به اول ، شروع شده است . گفتنى است كار ديگر بخش ، يعنى تهيه موسوعة ميزان الحكمة ، امكان مراجعه اوليه به روايات هر موضوع را آسان تر مى سازد ، در ميزان الحكمة قبلى نيز اين مراجعه با تعداد كمتر احاديث ممكن است . [٢] سوره فلق ، آيه ٤ ، عموم مفسّران نيز مقصود آيه را زنان جادوگر دانسته اند . [٣] نور الثقلين ، ج ٥ ، ص ٧٢٢ .