و ممكن است همه اين ها ، استعاره از وحشت ها و دشوارى هاى بعد از مرگ باشد. مطالعه گسترده تر روضة المتقين ، مى تواند موارد متعدد ديگرى را براى ما به ارمغان بياورد ، و نيكوست كه پژوهشگرى توانا ، اين مسئله را به صورت گسترده و مستقل پى گيرى كند [١] .

كنايه

اگر چه كنايه نيز گونه اى از صفت هاى ادبى است و مى تون آن را در همان بحث مجاز طرح كرد ، اما به جهت تفاوت در امكان اراده حقيقت در كنايه ، آن را به طور مستقل طرح مى كنيم و معتقديم فهم اين كنايه ها و يا تيسير مسير فهم آنها ، از كارهاى مهم فقه الحديثى محسوب مى شود. كارى كه بسيارى از مفسّران قرآن و حديث ، تحت عنوان بحث ادبى و بلاغى ، آن را سامان مى دهند. ويژگى مهم كنايه كه آن را كاملاً از استعاره و ديگر مجازها جدا مى سازد ، آن است كه معناى حقيقى الفاظ در كنايه از دست نمى روند و حتى مى توانند هم زمان با معناى اصلى و مقصود جدّى گوينده ، وجود داشته و مراد باشند ، در حالى كه در استعاره ، به جهت اشتمال جمله و يا تركيب بر معنايى غير قابل قبول ، ناگزير هستيم معناى ظاهر را به كنار بنهيم و به علاقه تشبيه و يا جزء و كلّ و اشتمال و ديگر علاقه هاى بيان شده ، به سراغ مفهومى در پس پرده لفظ برويم و مراد جدّى متكلم را از آن بيابيم . به عبارت ديگر ، در كنايه ، مانعى از قبول معناى حقيقى و مفهوم اوليه متن نيست ، اما به جهت كثرت استعمال ، مى توان معناى ديگرى را از آن الفاظ مراد دانست كه غالبا لازم حقيقى و خارجى و يا لازم معنايى همان مفهوم اوليه است . به عنوان مثال ، حديث امام على عليه السلام را كه كلينى آن را چنين نقل كرده است ، در نظر مى گيريم : قال أمير المؤمنين عليه السلام : لا تبدينّ عن واضحة و قد عملت الأعمال الفاضحة ، ولا تأمن البيات و قد عملت السيّئات؛ [٢]

[١] شيخ مفيد ، تصحيح الاعتقاد ، ص ٣٣ ـ ٣٦ . [٢] روضة المتقين ، ج ١ ، ص ٢٠٥ . [٣] من لا يحضره الفقيه ، ج ١ ، ص ١٣٢ ، ح ٣٤٨ . [٤] روضة المتقين ، ج ١ ، ص ٣٤١ . [٥] الكافى ، ج ٦ ، ص ٣٨٩ . [٦] كتاب من لا يحضره الفقيه ، ج ١ ، ص ١٩ ، ح ٢٤ . [٧] همان ، ح ٢٥ . [٨] كتاب من لا يحضره الفقيه ، ج ٢ ، ص ٢٤٤ ، ح ٢٣١٠ . [٩] همان ، ج ١ ، ص ٥٥ ، ح ١٢٥ . [١٠] روضة المتقين ، ج ١ ، ص ١٧٨ . [١١] الكافى ، ج ٢ ، ص ٦١٣ ، ح ٣ ؛ روضة المتقين ، ج ١٣ ، ص ١٣١ . [١٢] روضة المتقين ، ج ١٣ ، ص ١٣٢ . [١٣] الغيبة ، ص ٤٦ . [١٤] كتاب من لا يحضره الفقيه ، ج ٤ ، ص ٣٨٠ ، ح ٥٨٢١ . [١٥] روضة المتقين ، ج ١٣ ، ص ٢٤ . [١٦] همان ، ج ١٣ ، ص ٥٥ . [١٧] همان ، ج ١٣ ، ص ٥٥ . [١٨] الكافى ، ج ٢ ، ص ٢٧٣ ، ح ٢١ . [١٩] بنگريد : روضة المتقين ، ج ١٣ ، ص ١٦ و ص ١٦١ .