در پرتو حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ٢٥١

آسيب هاى نقل معنا

آسيب هاى بسيارى را از پيامدهاى خطا در نقل معنا برشمرده اند؛ مانند: بروز اختلاف اخبار ، نيافتن متن اصلى حديث و در نتيجه ، انكار برخى از احاديث تغيير شكل يافته و نيز اختلال متن حديث. به گمان ما ، مهمترين آسيبى كه در نتيجه كاربرد خطاگونه نقل معنا رخ داده ، اختلال معنايى در متن حديث است. برخى از ديگر مشكلات پديد آمده نيز از همين آسيب سرچشمه مى گيرند و از اين رو ، به توضيح اين آسيب مى پردازيم. هرگاه راوى حديث و يا مؤلّف ، معنا را به درستى تشخيص ندهد و همان برداشت نادرست خود را در قالب الفاظى ديگر عرضه كند ، زمينه اين مشكل فراهم مى آيد. ممكن است ناقل بعدى نيز شيوه نقل معنا را به گونه هاى نادرست تكرار كند و معنايى دورتر از معناى درست به دست دهد. آن گاه ، معنايى پديد خواهد آمد كه به هيچ روى ، پذيرفتنى و قابل توجيه نيست. نمونه زير ، شاهد خوبى است تا اثر اين خطا را به روشنى نشان دهد و گوشه اى از كوششها و كاوشهاى علّامه شعرانى را در اين زمينه نشان دهد . اين حديث را شيخ صدوق به صورت مرسل و شيخ طوسى به صورت مسند و صحيح ، از امام صادق عليه السلام نقل كرده است : قال الصادق عليه السلام : كانَ بَنو إسرائيلَ إذا أصابَ أحدَهم قَطرةُ بولٍ قَرَضُوا لُحومَهم بِالمَقاريضِ وقَدْ وَسَّعَ اللّهُ عزَّ وجَلَّ عليكُم بِأوسعَ ما بَينَ السماءِ والأرضِ وجَعَلَ لكُم الماءَ طَهُوراً ، فَانْظُروا كيفَ تَكونُونَ . [١] هنگامى كه قطره هاى بول به يكى از بنى اسرائيل اصابت مى كرد ، گوشتشان را با قيچى ، مى چيدند ؛ در حالى كه خداوند عز و جل شما را با گسترده ترين شى ء ميان آسمان و زمين ، راحت كرده و آب را براى شما پاك كننده گردانيده است . پس بنگريد چگونه ايد ؟ مشكل اين حديث ، در معناى باور نكردنى آن است. چگونه مى توان امّتى مانند بنى