در پرتو حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ٣٧٤

گفتگوى كتبى و علمى ، كار را به پايان مى برد . كار او در زمينه احاديث فقهى و فتاوى فقيهان غير شيعى نيز بيشتر بدين گونه است. نخستين كسى كه به اين نكته پى برده ، آيت اللّه فقيد سيد مهدى روحانى رحمه الله است كه در نامه اش به محدّث ارموى ، مصحّح كتاب ، چنين مى نويسد : پس از عرض سلام و تقديم مراتب ارادت ، كتاب إيضاح را كه به حواشى كثيره الافاضه آن جناب مزين و آراسته بود ، بيشترش را مكرراً مطالعه كردم ، انصافاً كتاب ذى قيمتى است؛ چه آن كه أصحابنا الإمامية ـ رضوان اللّه عليهم ـ در مقابله با اهل سنت ، بيشتر در اطراف مسأله امامت بحث كرده و باز بيشتر حالت دفاعى داشتند و در مقابل تهمت ها ، چنانكه تاكنون نيز مرسوم آنان است ، نوبت بررسى عقايد و آراء آنها را نداشتند ، و لكن اين مرد دانشمند اين راه را نرفته و چنانكه ملاحظه فرموده ايد ، در مطاوى كلمات ، مختصرى به حديث غدير و حديث ثقلين اشارتى كرده و رد شده است ، و اين هدف را تعقيب كرده كه روش اهل سنّت را در آن قسمت از عقايد و آراء كه نصّ قرآن مجيد و سنّت ثابته بر آن ناطق نيست ، بيان كند ، و نيز اختلافات ايشان را در احكام عملى روشن مى سازد ، و راستى كه خوب از عهده بر آمده است ، جزاء اللّه عن الإسلام و أهله خير الجزاء و حشره مع مواليه البررة الأتقياء . خصوصاً با حواشى جنابعالى كه مدارك أحاديث را به دست داده ايد ، خواننده بيشتر به هدف مؤلّف خواهد رسيد . [١] نكته پايانى اين كه ، مباحث طرح شده از سوى ابن شاذان ، به مباحث و مناظره هاى درون دينى نظر دارد و نه مباحث ديگر اديان ، از اين رو ، كتابى مناسب براى برخى از مباحث امروز در تعارضات فكرى با وهابيت و گرايش افراطى اهل سنّت است. يك نگاه اجمالى به فهرست كتاب ، اين نكته را روشن مى كند. ما فقط چند عنوان اصلى آن را گزارش مى كنيم ؛ «النظر فى اختلاف الامّه» ، در آغاز كتاب ، احتجاجات جرت بين الشيعه والمرجئه كه اين خود به موضوعات فرعى تر تقسيم شده و حدود صد صفحه از كتاب را به خود اختصاص داده است . [٢] مبحث «ذكر ما ذهب من القرآن» به روايات جعلى اهل سنّت