در پرتو حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ٢٨٠
بسيار گسترده تر از طريق معجم ها و رايانه به آنچه در تفاسير ، ذيل آيه ، آمده بسنده كنيم؟
نمونه دوم
نمونه ديگر ما اشكال قبلى را نيز ندارد و حديث يافت شده از دايره تفاسير روايى بيرون است . اين نمونه را از يك تفسير معاصر به نام مناهج البيان اثر آيت اللّه ملكى ميانجى در ارائه معناى «زبانيه» در سوره علق مى آوريم[١] . مؤلّف گرانقدر ، پس از ارائه معناى لغوى «زبانية» [٢] و نقل اقوال برخى مفسّران [٣] چنين آورده است : وفى الصحيفة المباركة السجّادية فى دعائه عليه السلام لحملة العرش وملائكة اللّه المقرّبين : ... والزبانية الذين إذا قيل لهم : « خُذُوهُ فَغُلُّوهُ * ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ » ، ابتدروه سراعا ولم ينظروه؛ [٤] و در صحيفه مباركه سجاديه در دعاى بر دوش كشندگان عرش و فرشتگان مقربان خداوند مى فرمايد : و فرشتگانى كه چون به آنان گفته شود : «او را بگيريد و به بندش كشيد و به دوزخش بسپاريد» ، به سرعت و بى مهلت چنين كنند . اين دعا اصناف فرشتگان را ياد مى كند و در توصيف «زبانية» جمله هاى فوق را آورده و معناى آن را به روشنى بيان نموده است . جالب توجه آن كه امام سجّاد عليه السلام براى توصيف اين واژه قرآنى ، از ديگر آيات قرآن بهره گرفته و بدين ترتيب ، تفسير روايى به تفسير قرآن به قرآن منتهى شده است . در همين سوره و ذيل آيه و آخر آن نيز اين مفسر ، تفسيرى برگرفته از معصوم را ارائه داده است و چون در تفاسير روايى آمده ، از آوردن آن صرفنظر مى كنيم .
[١] مناهج البيان ، الجزء الثلاثون ، ص ٥٨٨ . [٢] ايشان معناى لغوى زبانية را از كتاب قاموس برگرفته است : «متمردّ الجنّ والانس والشديد والشرطى ، ج : زبانية» . [٣] معناى نقل شده از مجمع البيان است : «يعنى الملائكة الموكلّين بالنار» . [٤] الصحيفة السجادية ، دعاى سوم.