خلاف احاديث ديگر كتاب ، مسندا ذكر مى كند ، [١] به استاد ديگرش كه به احتمال فراوان از استادان اصلى وى بوده است ، اشاره مى كند. حلوانى ، طريق خود را چنين آغاز مى كند: «أخبرنى الشيخ أبوالقاسم على بن محمّد بن محمّد المفيد رحمه اللّه » ، كه حاكى از شاگردى او نزد فرزند برومند شيخ مفيد است. بنا بر آنچه ابن طاووس مى گويد ، حلوانى از او در كتاب ديگرش نهج النجاة نيز حديث نقل كرده است [٢] .

شاگردان حلوانى

براساس طريق هاى روايى گذشته ، مى توان از «على بن الحسين بن على الرازى» و «ابوزكريا ، يحيى بن على الخطيب التبريزى» ، به عنوان شاگردان حلوانى نام برد. افزون بر اين ، استقبال و بهره گيرى دانشمندان و نويسندگان از كتاب و توجه آنان به آن ، به ويژه عماد الدين طبرى ، مؤلف بشارة المصطفى و ابن بطريق ،از بزرگان قرن ششم كه تنها يك قرن با وى فاصله دارند ، نشان از استقبال عالمان از كتاب او و استفاده كتبى آنان دارد.

عصر مؤلف

بر اساس علم طبقات رجال و با توجه به سال وفات مشايخ حلوانى ، مى توان وى را از محدثان قرن پنجم هجرى دانست؛ زيرا همان گونه كه گذشت ، شاگردان شيخ مفيد (م ٤١٣)[٣] مانند سيد مرتضى (م ٤٣٦) [٤] و شيخ ابوالقاسم على بن محمّد ، فرزند شيخ مفيد و ابو يعلى جعفرى (م ٤٦٣) [٥] ، داماد و جانشين شيخ مفيد كه همه از بزرگان اوايل قرن پنجم و از استادان حلوانى هستند ، و با توجه به تاريخ ذكرشده شاگردى او نزد برخى از ايشان و نيز تاريخ استفاده او از علّامه بندينجينى [٦] در سال ٤٢٥ ،

[١] ر . ك : ص ٢٢٠ ، ح ٥٢٩ . [٢] اليقين ، ص ٣٨٩ . [٣] فهرست نجاشى ، رقم ١٠٦٧ . [٤] فهرست نجاشى ، رقم ٧٠٨ . [٥] فهرست نجاشى ، رقم ١٠٧٠ ؛ معجم رجال الحديث ، ج ١٥ ، ص ٢١١ ، رقم ١٠٤٧٣. [٦] بندينجين ، از توابع بغداد و در ناحيه كوهستانى آن در سمت نهروان قرار داشته است ، و تنى چند به آن جا موصوفند. به گمان اين جانب ، او ، أبو الحسن على بن المظفر بن بدر ، از مشايخ خطيب بغدادى و شاگرد أبو أحمد حسن بن عبد اللّه بن سعيد عسكرى ، مؤلف الزواجر والمواعظ ، از مشايخ صدوق است ، ر . ك : تاريخ بغداد ، ج ١٠ ، ص ١٤٦ ، رقم ٥٢٩٥ ؛ الذريعة ، ج ١٢ ، ص ٦٠ ، رقم ٤٧٣ .