ائمه متأخر عليهم السلام كه بيشتر دوران آن به محاصره و حبس و غيبت سپرى شد ، تعداد روايت هاى صادر شده از امامان معصوم شيعه ، در مقايسه با راويان امام باقر عليه السلام و امام صادق عليه السلام كه عصر آزادى ائمه و شكوفايى و رونق حديث است اندك بوده و بيشترينه كار اين بزرگان ، به تصحيح و پالايش احاديث و جداسازى سره از ناسره آنچه از پدران و اجداد بزرگوارشان به جاى مانده ، سپرى شده است. فعاليتى كه پيشتر ، آن را در مقاله عرضه حديث نمايانده و نمونه هايش را برشمرديم . از سوى ديگر ، شخصيت اجتماعى احمد بن اسحاق و وكالت او ، وظايفى را بر عهده او مى نهاده است كه بر طبق عرف جامعه ، بخشى از اوقات او را از كارهاى علمى منصرف و به كارهاى اجتماعى معطوف مى داشته است كه به گوشه اى از آن ، در بخش مربوط به شخصيت اجتماعى وى اشاره شد.

شاگردان

محور و عرصه ديگرى كه مى تواند فعاليت علمى يك دانشمند را برنمايد ، تربيت شاگردان و تداوم بخشى به حلقه نقل و انتقال دانش است. احمد بن اسحاق در اين زمينه نيز كوشيده است. او بيش از ده شاگرد اصلى و شناخته شده دارد كه به تنهايى نشان دهنده عظمت علمى اوست . شاگردى كسانى مانند أبو على ، احمد بن ادريس أشعرى ، مؤلف عالى مقام كتاب بزرگ النوادر ، عبداللّه بن جعفر حميرى ، مؤلف مشهور كتاب گران سنگ قرب الاسناد سعد بن عبداللّه اشعرى ، صاحب كتاب هاى متعدد و پر برگ به تنهايى مى تواند بزرگى احمد بن اسحاق را نشان دهد. هر كدام از اين سه تن محدّث و مؤلف كتاب هاى بزرگ حديثى اند و از زمره استادان مشهور حوزه پر رونق قم به شمار مى روند و اين ، به آسانى ثابت مى كند كه احمد بن اسحاق در يكى از بهترين و ژرف ترين حوزه هاى حديثى شيعه ، يعنى قم ، حلقه درسى فعال و بارور داشته و صاحب كرسى استادى بوده است. افزون بر اين سه شاگرد بزرگ ، ما مى توانيم نام شاگردان ديگر احمد بن اسحاق را از طريق مراجعه به اسناد و طرق روايات چنين فهرست كنيم: