براى توضيح و بررسى بيشتر اين اثر احتمالى ، ابتدا شهرت روايى را به عنوان يكى از مرجحات منصوصه يادآور مى شويم. دانشيان اصول فقه در آنجا چنين گفته اند كه هر گاه يكى از دو سوى تعارض مشهور باشد و راويان فراوان ترى ان را نقل كرده باشند ، بر سوى ديگر تعارض كه نقلى نادر است مقدم مى شود. حال ممكن است كسى بگويد هر گاه با پذيرش نقل معنا به يكى بودن چندين گزارش حكم كرديم ، ديگر نمى توان شهرت را اثبات كرد و در نتيجه مرجحى در كار نيست و تعارض را بايد به گونه ديگرى حل كرد . در پاسخ مى گوييم : آنچه مرجح دانسته شده شهرت روايى يعنى شهرت نقل و فراوانى گزارشگران حديث است و نه تعدد اصل سخن و واقعه . يعنى : فرموده امام باقر عليه السلام : «خذ بما اشتهر بين اصحابك» [١] فرمان به اخذ حديثى مى دهد كه به وسيله راويان متعددى گزارش شده باشد و نه اين كه بارها به وسيله يك معصوم و يا چند معصوم بازگو شده و يا به انجام رسيده باشد. اگر اين نكته را پذيرفتيم ، آنگاه وجود آن را در نقل معنايى كه به وسيله راويان متعدد انجام گرفته باشد ، به سادگى مى يابيم . به سخن ديگر ، عبارت فوق الذكر در صدد مرجح قرار دادن تعدد صدور سخن و رفتار معصوم نيست و نمى خواهد ميان رفتار و سخن متكرر معصوم ، با سخن و رفتار تكرار نشده او تفاوت بنهد و در صورت تعارض ظاهرى و بدوى يكى را بر ديگرى ترجيح دهد ، بلكه امام عليه السلام در پى تاييد شيوه رايج مردم و عالمان است . عقلا گزارش هاى متعدد از يك ماجرا را به شرط همسويى و هماهنگى با هم ، بر يكى دو گزارش نادر و مخالف با آنها ترجيح مى دهند ، خواه گزارش هاى مشهور ، به شيوه نقل لفظى و كاملاً يكسان نقل شده باشند و خواه به طريق نقل معنا و با تفاوت هاى لفظى . اگر نيك بنگريم نقل معناى حديث در تعداد و تعدد راويان گزارشگر واقعه تغييرى نمى دهد و شهرت و تعدد نقل را از ميان نمى برد و اين همان مطلوب ما براى ترجيح يكى از دو سوى تعارض است ، هر چند همه آنها ممكن است به يك جا منتهى شده و در صدد نقل يك سخن و رفتار باشند.

[١] بحار الأنوار ، ج ٢ ، ص ٢٤٥ ، ح ٥٧ .