اگر نبود كه پس از غيبت قائمتان ، عالمانى باقى ماندند كه به سوى او مى خوانند و به او ره مى نمايند ، و از دين او با حجت هاى الهى دفاع مى كنند ، و بندگان ناتوان خدا را از دام ابليس و نافرمانان او از تورهاى ناصبيان مى رهانند ، هيچ كس باقى نمى ماند ، جز آن كه از دين خدا بازگردد ، اما آنانند كه زمام دل هاى شيعيان ناتوان را به دست دارند ، همان گونه كه كشتيبان ، سكّان را نگاه مى دارد (و هدايت مى كند) ، آنانند برترين ها نزد خداى عز و جل . سيره عملى عالمان ، فقيهان و نائبان خاص حضرت مهدى (عج) نيز ، نمايانگر ترغيب به مراجعه به عالمان دين است. حسين بن روح نوبختى ، نائب سوّم حضرت ، كتاب هاى حديث را به پيشگاه عالمان قم مى فرستد [١] ، و هم برخى مجموعه هاى حديثى را مى طلبد. [٢] اين سيره در ميان ديگر شيعيان نيز جارى است ، و آنها نيز رساله هاى حديثى را براى تأييد و تكذيب ارسال مى كرده اند. [٣] اين روش ، بعدها توسط بزرگان شيعه همچون شيخ مفيد رحمه اللهنيز به كار برده شد. او در كتاب تصحيح الاعتقاد ، فصلى مربوط به چگونگى عمل به احاديث مختلف و حلّ آنها گشوده است. در پايان اين فصل ، آنجا كه از كتاب منسوب به سليم بن قيس سخن مى گويد ، آن را مطمئن و موثوق نمى داند ، و معتقد است در آن خلط و تدليس راه يافته است. از اين رو حكم مى كند : ينبغى للمتديّن أن يجتنب العمل بكلّ ما فيه ، و لا يعول على جملته و التقليد لرواته ، و ليفزع إلى العلماء فيما تضمّنه من الأحاديث؛ ليوقفوه على الصحيح منها و الفاسد؛ [٤] شخص ديندار ، از عمل به تمام آنچه در آن است ، بپرهيزد ، و بر تمام آن اعتماد و از راويانش تقليد نكند ، واحاديث آن را نزد علماء ببرد تا بر درست و نادرستش آگاهش كنند. تا بدينجا وظيفه شيعيان در مراجعه به علماء ثابت مى گردد ، امّا پرسش اين است ،

[١] غيبت طوسى ، ص ٣٩٠ ، ح ٣٥٧ «أنفذ الشيخ الحسين بن روح كتاب التأديب الى قم و كتب إلى جماعة الفقهاء بها...». [٢] همان ، ص ٤٠٨ ، ح ٣٨٢ «لمّا عمل الشلمغانى كتاب التكليف ، قال [ الشيخ النوبختى ] : «اطلبوه إلىّ لأنظره». [٣] همان ، ص ٣٧٤ ، ح ٣٤٥ و ص ٣٨٩ ، ح ٣٥٥ . [٤] تصحيح الاعتقاد ، ص ١٤٩ .