كار ديگرِ بر زمين مانده اى كه بى ارتباط با موضوع مقاله نيست ، شرح و تفسير اصطلاحات معنايىِ موجود در حديث است. امامان معصوم عليهم السلام ، مانند همه رهبران و رهنمايان ، با ايجاد خرده فرهنگ و توسعه آن ، درصدد تغيير و دگرگونى ارزشى و زيربنايى جامعه بشرى بوده اند. آنان در اين راه ، گاه واژه هايى ساده را با هم تركيب نموده ، معنايى جديد خلق مى كردند و گاه با سنجش ظرفيت مخاطب ، پرده از رازهاى خلقت بر مى گرفتند و رابطه هاى نهانى را آشكار مى ساختند. كاربرد متكرّر اين اصطلاح ها و تركيب ها ، ما را متوجّه اين نكته مى سازد كه بار معنايى نهفته در اين اصطلاح ثابت ، بيش از حدّ يك ترجمه تحت اللفظى است و در صورت تحقيق بيشتر ، دريچه اى نو بر ما مى گشايد. [١] اميد كه پيشگامان پژوهش در معارف اهل بيت عليهم السلام ، گام پيش نهند و گوشه اى از اين اسرار را بر دل و جان ما فرو ريزند. در پايان مقاله ، نام هاى مؤلفان غريب الحديثْ به ترتيبِ تاريخ فوت آنان مى آيد. همچنين برخى توضيحات مربوط به كتاب و يا نويسنده كه از منابع متعددى گردآورى شده است ، عرضه مى گردد. اين اطّلاعات ، از مقدمه هاى كتب غريب الحديث و به ويژه مقدمه ابن اثير بر اثر بزرگش النهاية و الفهرست ابن نديم و كشف الظنون چلپى به دست آمده است. [٢]

مؤلفان غريب الحديث

١ . أبوالحسن نضر بن شُمَيل خرشة المازني (٢٠٣ه ) ٢ . محمّد بن المستنير (قطرب) (٢٠٦ه ) ٣ . أبوعمرو إسحاق بن مرار الشيباني (٢٠٦ و يا ٢١٠ه )

[١] بنگريد : اصطلاح «عقل عن اللّه » و نيز مقاله استاد محمّد رضا حسينى جلالى ، در شماره دوم فصلنامه علوم الحديث در باره «اصطلاح جراب النورة» . [٢] الفهرست ، دارالكتب ، بيروت ، ص ١٣٩ ـ ١٤٠ ؛ كشف الظنون ، حاجى خليفه چلپى ، دارالفكر ، بيروت ، ج ٢ ، ص ٩٩ ـ ٢٠٢.