از نخستين كسانى كه عرضه حديث را آغاز كرده اند ، ابوالطفيل عامر بن واثله مى باشد. او كه از اصحاب حضرت رسول صلى الله عليه و آله و از ياران حضرت على عليه السلام مى باشد ، حديث هايى مربوط به رجعت از صحابه بزرگ حضرت رسول ، چون سلمان و ابوذر و مقداد و اُبىّ بن كعب مى شنود ، و از آنجا كه معانى آنها سنگين و مشكل بوده است ، آنها را بر حضرت امير عليه السلام عرضه مى كند. حضرت ، آنها را تصديق و براى او تفسير و تبيين مى كند.[١] فرد ديگر ، سليم بن قيس هلالى است. او در كتابش مى گويد: احاديثى را از هر يك از سلمان و ابوذر و مقداد و حضرت على عليه السلام مى شنيدم ، و آنها را بر بقيه اين بزرگان عرضه مى نمودم. [٢] نمونه اى از اين احاديث را كلينى در كافى گزارش كرده است. [٣] در اين بخش مى توان به همان حديث كه در مقدمه مقاله آمد ، اشاره نمود؛ زيرا آن ، خود نمونه اى از عرضه كلى حديث است.

عرضه حديث در روزگار امام حسن عليه السلام

همان گونه كه گفته شد ، عرضه حديث ، تابعى از فراوانى حديث و درگيرى ذهنى راويان با آن بوده است ، و هرگاه نقل حديث كم گشته و يا جريان غالب و مسلّط فكرى و سياسى ، از آزادانديشى و نقد و چون و چرا در آنچه به نام حديث بر جامعه القاء مى شده است ، جلوگيرى مى نموده است ، عرضه حديث نيز رو به نقصان مى رفته است. در دوران امامت امام حسن عليه السلام ، خانه علم را در بستند و زبان هاى وهب بن منبّه و ابوالدرداء وابو هريره را گشودند ، و با مسلّط كردن كسى چون مروان بدزبان ، مدينه را در مقابل شام ، ساكت نمودند. از اين رو ، تعداد احاديثى كه راويان از امام حسن مجتبى عليه السلام نقل كرده اند ، بسيار اندك است ، و به جز خطبه هايى در زمان خلافت و احاديثى در زمان خلافت پدر

[١] در اين گزارش خواندنى ، امام صادق عليه السلام مدتى طولانى به محدثى كه ايشان را نمى شناسد ، گوش مى سپارد ، تا حديث هاى دروغينى را كه بر حضرتش بسته شده بداند ، بنگريد : رجال كشى ، ج ٢ ، ص ٦٩٢ ـ ٧٠٠ ؛ كتاب سليم بن قيس الهلالى ، ج ٢ ، ص ٥٦٢ . [٢] كتاب سليم بن قيس هلالى ، ج ٢ ، ص ٥٥٨ . [٣] الكافى ، ج ١ ، ص ٥٩٢ ، ح ٤.