بخش اصلى هر حديث ، متن آن است كه بدون فهم معناى آن ، فهم حديث ميسّر نيست . اگر چه فهم متن ، هميشه ما را به مراد جدّى گوينده نمى رساند و لازم است قرينه هاى لفظى و مقامى متعددى را بيابيم تا معناى اصلى به دست آيد ، اما نخستين گام در فهم حديث ، گذر از مرحله فهم متن است و مرحله دوم و پسين ، فهم مقصود مى باشد . براى فهم متن احاديث ، به جهت عربى بودن اكثريت قريب به اتفاق آنها[١] ، آشنايى با لغت عرب و طريقه يافتن آنها در فرهنگ هاى عربى و نيز تسلط بر فنون صرف ، نحو و معانى و بيان ، به منظور تجزيه و تركيب و يافتن نقش كلمات و ارتباط آنها با يكديگر ، از نيازهاى اساسى است . مرحوم مجلسى رحمه الله ، با پشت سر نهادن دروس رسمى اين علوم و تسلط يافتن در علوم و ادب عربى ، مكرر و پيوسته از اين قوّت خود بهره برده و افزون بر تلاش هاى شخصى خود ، از كتب لغت و غريب ، حظّ وافر برده است . او به خوبى مى داند كه علم صرف ، چه كمك بزرگى به قرائت هاى مختلف متن و ترجمه آن مى كند . وى «هدى» را در تركيب «أحسن الهدى» ، به دو گونه «هُدى» و «هَدى» تصوير كرده و به درك بهتر متن يارى رسانده است ، [٢] و در حديث مربوط به خواستگارى و پاسخ خانواده زن به خواستگار ، بر همين اساس ، دو احتمال را مطرح كرده است ، و در شرح حديث «إذا جاءكم من ترضون خلقه ؛ هر گاه كسى كه اخلاقش را مى پسنديد ، به خواستگارى آمد» گفته است : خلقه بالضمّ و يحتمل الفتح بأن لا يكون معيوباً؛ يعنى اخلاقش را و احتمال دارد «خَلقه» باشد؛ يعنى اين كه سالم باشد. [٣] مجلسى ، همچنين با تركيب صرف و لغت ، به شرح و فهم حديث يارى مى رساند و ما را از پى گيرى احتمالات بعيد و دور از ذهن ، آسوده مى سازد . او از قول محمّد بن الحسن

[١] امامان عليهم السلام با زبان هاى ديگر هم آشنا بوده و با آنها سخن گفته اند ، اما اينها مواردى اتفاقى و نادر بوده است ؛ بنگريد : مجله علوم حديث ، شماره ٦ ، حسن عرفان ، زبان آگاهى امامان . [٢] روضة المتقين ، ج ١٣ ، ص ١٥٢ . [٣] همان ، ج ٨ ، ص ١١٦ .