در پرتو حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ١٥١

گسترده و يا دست دراز ، بلكه به معناى قدرتمند و سخاوتمند به كار مى رود . در اين مواقع ما نمى توانيم با يافتن معناى يك به يك واژه ها و سپس در كنار هم نشاندن آنها ، به معناى مجموع برسيم و تساوى زير برقرار نيست . (معناى مجموع واژه ها) = / = (مجموع معناى واژه ها) يعنى معناى (دست + فروش) = / = (معناى دست) + (معناى فروش) ما چند مثال مورد اشاره مجلسى رحمه الله را مى آوريم . برخى از اين اصطلاح ها ، ساخته عرف و عموم مردم هستند و برخى هم ، شخص و گروه خاصّى آنها را ساخته ، اما كاربرد عام يافته . و برخى ديگر ، فقط در زبان معصومان عليهم السلام به كار رفته و براى معناى خاصى مصطلح گشته اند . مجلسى رحمه الله ، خود در مواقع لزوم ، به خاص بودن اصطلاح و اختصاص آن به معصومين عليهم السلام اشاره مى كند . از موارد قابل اشاره گونه نخست ، اصطلاح «مات حتف انفه» است كه معناى آن ، معادل با مجموع معناى «مات» ، «حتف» و «انف» نيست ، بلكه همان گونه كه مجلسى رحمه الله و به تبعيت از كتاب هاى لغت و غريب الحديث مى گويد ، به مفهوم مرگ طبيعى است كه در برابر كشته شدن و شهادت و مسموم گشتن به كار مى رود . [١] مثال ديگر از اين نوع ، اصطلاح «تربت يداك» است كه نه به معناى «خاكى بودن دستها» كه به مفهوم فقير بودن و بى چيز بودن به كار مى رود. [٢] مجلسى در اين حوزه ، هم از كتاب لغت خاص مانند اساس البلاغة از زمخشرى استفاده مى كند ، و هم از كتب غريب الحديث كه گل سرسبد آنها النهاية نوشته ابن اثير جزرى (٦٠٦ م) است ، و به تحقيقات و تتبعات فراوان شخصى خود نيز اتكا مى كند ، و اين نقطه قوت اخير است كه او را در شرح اصطلاح هاى گونه دوم ، يعنى اصطلاحات مختص به امامان عليهم السلام ، يارى مى رساند . او در شرح واژه «حكمت» ، چون طرفداران افراطى فلسفه ، آن را به علوم فلسفى تفسير نمى كند ، بلكه مى گويد: وإطلاق الحكمة على العلوم الإلهاميّة شائع فى الأخبار ، كما رواه الكلينى فى القوى