در پرتو حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ١٣٩
در همين زمينه و در مورد مقدار خون معفوّ عنه در نماز ، عباراتى چنين مى آورد : «وإن كان الدم دون حمّصة فلا بأس» . . . و فى بعض النسخ بالخاء المعجمة و الصاد المهملة بمعنى أخمص ، و كأنّه تصحيف؛ [١] اگر خون ، كمتر از يك دانه عدس باشد ، اشكالى ندارد. در بعضى از نسخه ها(خمصه) ذكر شده ، به معناى گودى كفِ دست ، كه به نظر مى آيد تصحيف باشد. و نمونه سوم كه اهميت توجه به نسخه بدل ها را در فهم واخذ نتيجه از حديث به روشنى نشان مى دهد ، مربوط به غسل مسّ ميّت است . او در عبارت «وغسل مَن مسّ ميّتا واجب» كه عبارت يك نسخه كتاب من لا يحضره الفقيه است ، مى گويد : وفى بعض النسخ و فى نسخ «التهذيب» ، «غسل من غسّل» بدله [٢] ، و المراد به المسّ أيضا . در بعضى از نسخه ها [ ى كتاب من لايحضره الفقيه ] و در تمام نسخه هاى تهذيب الأحكام به جاى «غسل بر كسى كه مرده اى را لمس كند» عبارتِ «غسل بر كسى كه مرده اى را غسل دهد» آمده ، كه مراد از آن [ غسل مرده ] ، تماس با اوست. نمونه اخير ، شاهد تلاش گسترده مجلسى در دسترسى به نسخه هاى متعدد براى تصحيح يك لغت و يك قطعه كوچك از متن حديث است و از اين رو ، از مصاديق زمينه دوم ، يعنى تصحيح متن حديث با استفاده از ديگر احاديث است . مصداق ديگر اين تلاش ، به هنگام شرح خطبه مشهور «وسيله» ، از امام على عليه السلام به چشم مى آيد . مجلسى رحمه الله تمام متن اين خطبه بزرگ را در من لا يحضره الفقيه ، با سه كتاب ديگر سنجيده است ، يعنى نهج البلاغة ، كافى و أمالى صدوق ، و سپس فرق ها را يك به يك و با حوصله تمام گوشزد كرده است. به عنوان نمونه ، مى توان به «مفتضحات النوائب» به جاى «مفظعات النوائب» ، «لا نصب أوضع من الغضب» به جاى «لا نسب . . .» ، «و ان أسعد بالرضا» به جاى «أو أسعده بالرضا» در نهج البلاغة اشاره كرد [٣] .
[١] روضة المتقين ، ج ١ ، ص ٢١٥ . [٢] يعنى به جاى «مسّ» «غسل» است و اكنون نيز در نسخه هاى چاپ شده همين گونه است ، بنگريد : كتاب من لايحضره الفقيه ، ج ١ ، ص ٤٥ . [٣] روضة المتقين ، ج ١٣ ، ص ١٦٩ ـ ١٧٣ و براى نمونه ديگر بنگريد : ج ١٣ ، ص ٦١؛ ج ٨ ، ص ١٠ و ٥٤ .