در پرتو حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ٣٩٤

مجوس و اصحاب تناسخ؛ [١] و نيز مناظره درون دينى با فقيهان بزرگ اهل سنت ، مانند ابن أبى [٢] ليلى ، ابن جريج [٣] و أبوحنيفه [٤] . احتجاجات امام صادق عليه السلام از نظر موضوعى نيز گسترده است ، در باره توحيد و صفات خدا ، نجوم و پيشگويى و فقه و تفسير قرآن. احتجاجات امام كاظم عليه السلام نيز بدين گونه است ، طبرسى افزون بر گزارش احتجاجات گوناگون حضرتش ، سخنان امام را در صفات خالق و خلقت او [٥] ، تفسير برخى آيه ها [٦] ، احتجاج او با أبوحنيفه [٧] و شاگرد مشهورش أبو يوسف [٨] و نيز گفتگوى او را با طاغوت عصرش ، هارون [٩] آورده است. فصل مربوط به احتجاجات امام رضا عليه السلام در كتاب طبرسى ، واقعاً غنى و سرشار از دست مايه هاى كلامى است. مى دانيم كه عصر امام هشتم ، عصر كلام و فلسفه و ورود ميراث ايرانى ، يونانى و هندى به تمدن و فرهنگ اسلامى است و نيز دوران شيعه نمايى مأمون عباسى و گفتگوى ميان او و عالمان اهل سنّت. از سوى ديگر ، ورود امام رضا عليه السلام به ايران و حضور ايشان در مركز اصلى اين مباحث ، حضرتش را از يك سو به بحث هاى كلامى و عقايدى كشاند و از سوى ديگر ، به بحث هاى فقهى و اصولى. احتجاجات امام رضا عليه السلام از بقيه ائمه عليهم السلام ، بيشتر گزارش شده است [١٠] و شامل احتجاجات برون دينى [١١] هم مى شوند. امام رضا عليه السلام احتجاج ها و پرسش و پاسخ هايى كتبى هم داشته كه طبرسى برخى از آنها را گزارش كرده [١٢] است. او همچنين از تفسير برخى آيات به وسيله امام رضا عليه السلام كه دستاويز مجسمّه و تشبيه گرايان در باره خدا بوده ، خبر داده است. [١٣] در اين بخش ، بايد از سخن امام رضا عليه السلام در مبارزه بر ضد غاليان به شيعه چسبيده هم ياد كرد كه در آن ، شديدترين هجوم ها را بر عليه آنان دارد و انگيزه هاى