در پرتو حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ٣٣٦
أبوالحسين محمّد بن على شجاعى ، كاتب كتاب غيبت و از طريق او به نعمانى ، طريق دارد ، اما بسيار اندك از او نقل مى كند و در كتاب فهرست و رجال خود از او نام نبرده است . احتمال دارد كه شيخ طوسى به سبب نقل از مشايخ نعمانى و در دست داشتن كتاب هاى مورد استفاده نعمانى ، خود را از نقل احاديث كتاب او ، بى نياز مى ديده است . گفتنى است اساس كتاب غيبت شيخ طوسى بر حل مسئله غيبت ، به شيوه كلامى قرار دارد واز اين رو ، شيخ طوسى در آن تنها دو بار از نعمانى ياد كرده است . [١] شيخ طوسى از نعمانى با همان مشخصاتى نام مى برد كه نجاشى نام برده است ، و تنها تفاوتش افزودن «أبى» پيش از «زينب» است و از اين رو ، در كتاب هاى متأخر ، به نقل از نجاشى و شيخ طوسى رحمه الله ، هر دو نام ذكر شده است . ديگر عالمان رجال و حديث نيز از نعمانى نام برده اند ، همچون ابن شهر آشوب در معالم العلماء [٢] ، علّامه [٣] حلّى و ابن داوود [٤] در كتاب هاى رجال خود و زين الدين أبو محمّد على بن يونس العاملى در كتاب الصراط المستقيم كه در [٥] وصف نعمانى چنين مى گويد : أبو عبداللّه نعمانى ، كتاب غيبت را نگاشت كه در آن كفايت است و آگاهى بر آن ، نصيب توفيق مندان مى شود . همچنين بنا به نقل آيت اللّه خويى در معجم رجال حديث [٦] ، شيخ حرّ عاملى در تذكرة المتبحّرين [٧] ، پس از آن كه نعمانى را از شاگردان كلينى مى خواند ، چنين مى گويد : ورأيت كتاب الغيبة و هو حسن جامع ؛ كتاب غيبت را ديده ام و آن كتابى نيكو و جامع است .
[١] غيبت طوسى ، ص ١٢٧ ، ح ٩٠ كه ح ٣١ در صفحه ١٠٢ از غيبت نعمانى را نقل كرده است و ص ٢٥٧ ، ح ٢٢٥ كه حديث نيست ، و تنها گزارشى از رؤيت امام زمان (عج) است كه در غيبت نعمانى به چشم نيامد . [٢] معالم العلماء ، ص ١٥٣ ، رقم ٧٨٣ . [٣] خلاصة الاقوال ، ص ٢٦٧ ، رقم ٩٥٨ . (تحقيق نشر الفقاهة ، موسسة النشر الاسلامى ، ١٤١٧ ه . ق) . [٤] رجال ابن داود حلّى : ص ١٦٠ ، رقم ١٢٧٨ (مطبعة الحيدريه ، نجف ١٣٩٢ ه . ق) . [٥] الصراط المستقيم الى مستحقى التقديم ، تحقيق محمّد باقر بهبودى ، نشر المكتبة المرتضويه ، ج ٢ ، ص ١٧١ . [٦] معجم رجال الحديث ، خويى ، ج ١٥ ، ص ٢٣٢ ، رقم ٩٩٦٣ . [٧] تذكرة المتبحّرين ، ص ٦٩١ .