همان گونه كه از نسبت نعمانى هويداست ، او در نعمانيه متولد گشته است . نعمانيه ، جايى در عراق و در ساحل رودخانه دجله است . اين محل ، در جنوب شرقى بغداد و نزديك به شهر واسط ، واقع شده است .[١] نعمان به ضمّ نون است و نه به فتح ، همان گونه كه علّامه حلّى در ايضاح الاشتباه [٢] مى گويد . علّامه مجلسى رحمه الله نيز نعمانى را منسوب به همين مكان مى داند . [٣] عالم رجالى ، علّامه مامقانى ، با استفاده از معجم البلدان حموى ، احتمالات ديگرى را براى محل تولد نعمانى روا دانسته است [٤] ، اما آنچه كه مى تواند اين احتمالات را رد كند ، توصيف هاى حموى است . او ، تنها «نُعمانيه» را شهرى شيعه نشين مى داند ، اما ديگر مكان هاى نام برده شده ، از اين ويژگى برخوردار نيستند . مويّد ديگر ، رحله هاى حديثى نعمانى است . او به شيراز ، بغداد ، اردن و شام رفته است كه همگى به نعمانيه عراق نزديكند و نه مصر و حجاز . نعمانى در سوريه كنونى از دنيا رفت ، اما مدفن او براى ما معلوم نيست . [٥]

شخصيت علمى نعمانى

نعمانى ، افزون بر قدرت نويسندگى ، از اطلاعات گسترده اى در علم رجال ، حديث ، كلام و تفسير ، بهره مند بوده است . نام ديگر كتاب هاى او همچون الردّ على الاسماعيليه ، الفرايض[٦] و نيز تفسير [٧] و التسلّى [٨] ، نشانگر اين قدرت علمى است ، و نقل ادعيه اى همچون

[١] تقويم البلدان ، ص ٣٠٤ و ٣٠٥ . [٢] ايضاح الاشتباه ، ص ٢٨٩ ، رقم ٦٧٠ . [٣] بحار الأنوار ، ج ٥٣ ، ص ٢٧٠ ؛ الكنى والالقاب ، ج ٣ ، ص ٢٦١ ؛ الانساب ، سمعانى ، ج ٥ ، ص ٥٠٩ . [٤] خاتمه تنقيح المقال ، ج ٢ ، ص ٥٥ ؛ معجم البلدان ، ج ٥ ، ص ٢٩٣ و ٢٩٤ . [٥] فهرست نجاشى ، ص ٣٨٣ ، رقم ١٠٤٣ . [٦] فهرست نجاشى ، ص ٣٨٣ ، رقم ١٠٤٣ . [٧] ر . ك : امل الآمل ، ج ٢ ، ص ٢٣٣ ؛ الذريعة ، ج ٤ ، ص ٣١٨ . [٨] ر . ك : بحار الأنوار ، ج ٤٥ ، ص ٣١٢ ، باب ما عجّل اللّه به قتلة الحسين عليه السلام و نيز در ج ٦١ ، ص ١٠٩ كه علّامه مجلسى رحمه الله از آن با نام «التسلى والتقوى» ياد مى كند .