احمد بن اسحاق اشعرى . بزرگ قميان در قرن دوم و سوم هجرى و از اصحاب خاصّ امام حسن عسكرى عليه السلام بوده است . او وكيل چند تن از ائمه متأخر عليهم السلام بوده و شخصيّت اجتماعى و علمى بزرگى داشته است . اين مقاله ، با بهره گيرى از دو دانش رجال و تاريخ ، سيمايى را با فاصله بيش از هزار سال از اين محدّث جليل القدر ترسيم كرده است . شخصيّت علمى او را با بررسى استادان ، شاگردان و آثار و احاديش و مكانت اجتماعى او را از طريق ارتباطات متعددش با امامان عليهم السلام به كاوش و نمايش نهاده ايم .

هويت و تبار

ابو على ، احمد بن اسحاق بن عبداللّه بن سعد بن مالك بن أحوص اشعرى قمى ، از شخصيّت هاى بزرگ شيعى مذهب در اواخر سده دوم و اوايل سده سوم هجرى است .[١] او ، از معدود افرادى است كه در روزگار چهار امام متأخر شيعه زيست و با همه آنان ارتباط داشت و مورد وثوق و تأييد همه آنها قرار گرفت. احمد ، از طايفه بزرگ اشعريان قم است. طايفه اى كه از بانيان قم در دوره تمدن

[١] ر . ك : فهرست أسماء مصنّفى ، نجاشى ، ص ٩١ ، ش ٢٢٥ ، الفهرست ، طوسى ، ص ٧٠ ، ش ٧٨ ، قاموس الرجال ، تسترى ، ج ١ ، ص ٣٩٣ ، ش ٢٩١ ؛ تسترى احتمالات ديگرى در نسب اجداد احمد بن اسحاق ابراز كرده است . [٢] ر . ك : فهرست نجاشى ، ص ٧٢ ، ش ١٧٤ و ص ٢٧٩ ، الفهرست ، ص ٥٥ ، ش ٥٥ و ص ١٥٨ ، ش ٣٩٧ . [٣] فهرست نجاشى ، ص ٢٨٠ ، ش ٧٣٩ . [٤] كافى ، ج ٥ ، ص ١٥٢ ، ح ١٧ . [٥] ر . ك : فهرست نجاشى و ديگر كتب رجال ذيل عنوان هاى اسحاق بن آدم ، احمد بن ادريس و احمد بن محمّد بن عيسى ، احمد بن عبد اللّه بن عيسى بن الحسن و ...