عادت برخى فقيهان ، متكلّمان و محدّثان سده هاى اخير بر آن است كه افزون بر ركن اصلى معناى حديث ، نكات ادبى ، بلاغى و مطالب ريز و دقيق و نهفته متن را نيز استخراج كرده و استدلال هاى طويل و پيچ در پيچ خود را بر آن بنا نهند. گاه در يك حرف مشدد و يا حرف جرّ ، ساعتها بحث مى كنند و يا تقديم و تأخيرى را نشانه چند مطلب اساسى مى خوانند و بر آن حكم ميرانند. علّامه شعرانى رحمه الله با توجّه به سيره راويان و رواج شيوه نقل معنا در ميان آنان و نيز عالمان پيشين ، اين كار را نادرست مى خواند.[١] و تنها اصل معناى جمله را قابل احتجاج مى شمرد و دقايق و نكات استنباطى از ويژگيهاى لفظى متن را قابل اعتماد نمى داند. او در حاشيه خويش بر شرح كافى چنين آورده است : فيحتجّ من الروايات بما يمكن ضبطه و نقله و هو اصل المعنى المقصود له الجمله ، لا الدقائق الّتى يستنبط بفكر العلماء و من خصوصيات الالفاظ ؛ [٢] به روايات ، آن اندازه احتجاج مى شود كه امكان ضبط و نقل آن باشد و اين مقدار همان مقصود اصلى از تشكيل جمله و متن حديث است ، نه نكات دقيق ريزى كه به انديشه عالمان مى رسد و از ويژگى هاى الفاظ استفاده مى شود . شعرانى رحمه الله در ادامه اين حاشيه طولانى ، دليل خويش را چنين ارائه مى دهد: إذ كما نعلم يقيناً أنّهم رووا الاحاديث بالمعنى ، نعلم أيضاً أنّ الناس لا يقدرون على

[١] ايشان مى گويد : فما هو شائع بين بعض فقهائنا المتأخرين خصوصاً بين من تأخّر عن الشيخ الانصارى قدس سره من استنباط الاحكام من هذه الدقائق المستنبطه من ألفاظ الروايات بتدقيقاتهم غير مبتن على اساس متين ؛ (حاشيه شرح ملا صالح بر كافى ، ج ٢ ، ص ٢٥٨) ، و در جايى ديگر مى نويسد : ينبغى لمن أراد أن يعرف مقدار اختلاف الروايات فى الالفاظ و حفظ المعنى وحده أن يقابل بين الروايات المختلفه لخبر واحد كهذا الخبر حتى يعلم أنّ طريقة أهل عصرنا فى التمسّك. لمزايا الالفاظ المرويه ودقائقها ودعوى الظنّ الاطمينانى بصدورها غير معتمدة ، (حاشيه شرح ملا صالح بر كافى ، جلد ٣ ، ص ٢١٦ ، ٢١٧). [٢] شرح كافى ، ج ٢ ، ص ٢٥٧.