تصحيف و تحريف در نقل حديث و يا هر متن ديگرى ، همواره و پيوسته اتفاق مى افتد. تصحيف هاى لفظى و سماعى و خطى ، همواره مخلّ به معنا بوده اند و از فهم درست و مقصود اصلى گوينده جلو گرفته اند ، اگرچه روش تصحيح نسخه اى و مقابله و عرضه ، شيوه اى كارآ در جهت تقليل تصحيف بوده است ، امّا تنها راه نبوده است. علّامه مجلسى افزون بر تهيه نسخه هاى خطى نفيس و متعدد ، پا فراتر نهاده و نصوص نقل شده را با متون ديگر كتاب هاى مشابه سنجيده ، و در اين ميان ، از متون اهل سنّت هم بهره برده است. به عنوان نمونه ، عبارت «يا اصحاب السورة البقرة» را با توجه به اكثر روايات اهل سنّت ، به «يا اصحاب السمرة»[٢] تصحيح مى كند ؛ گرچه وجوهى را هم براى عبارت اول احتمال مى دهد. [٣] همچنين در جايى كه مدح انصار را ذكر مى كند ، مى گويد: يظهر من بعض كتب المخالفين أنّ مكان «عينى» «عيبتى» ، و مكان «ترسى» «كرشى»؛ [٤] از كتاب هاى مخالفان چنين بر مى آيد كه به جاى «چشمم» ، «جامه دانم» و به جاى «سپرم» ، «خانواده ام» است. نمونه ديگر كه آن را تصحيف نقطه اى مى ناميم ، عبارت «المتحابّين بحلالى» است كه علّامه مجلسى به قرينه اكثر نسخ و روايات اهل سنّت ، نسخه «بحلالى» را كنار گذارده اند و «بجلالى» آورده اند. [٥]

[١] اين كتاب به گردآورى شرح هاى لغوى علّامه مجلسى در بحار الأنوار و مستندسازى آنها پرداخته است. مؤلف كتاب ، حجة الاسلام حسنى مى باشد ، و موسسه فرهنگى دار الحديث ، تحقيق و ويراستارى آن را به انجام رسانده است. [٢] السمرة : نام درختى است كه بيعت رضوان در زير آن انجام شد. [٣] بحار الأنوار ، ج ٢٠ ، ص ٣٣٨ ، ذيل ح ٣. [٤] همان ، ج ٢٣ ، ص ١٤٦ ، ح ١٠٧. [٥] همان ، ج ٨٤ ، ص ١٣٧ ، ح ٢.