در پرتو حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ١٧٦

كسى كه واجبات را انجام مى دهد و بدون ترك حتى يكى از آنها ، مستحبات را نيز انجام مى دهد ، از او پايين تر است و يا هم رتبه ؟ از اين روست كه مجلسى رحمه الله اين افضليت را نسبى و در مقايسه با كسى مى داند كه اگر چه مستحبات فراوانى را انجام مى دهد ، اما گاه ترك واجبى نيز از او مشاهده مى شود . عبارت وى چنين است : يعنى نسبت به كسى كه مستحبات زيادى را انجام مى دهد ولى واجبى را به جا نمى آورد هر چند اين واجب يكى باشد و نه متعدد . [١] به واقع مجلسى رحمه الله موضوع اين قضيه را محدود مى كند و منظور از «ناس» را نه همه مردم ، بلكه عدّه خاصّى از آنان مى گيرد و أورع و أعبد بودن تارك محارم و آتى به فرائض را در مقايسه با همين عده مخصوص ، يعنى مرتكبين محارم و تاركان واجب فرض مى كند نه در سنجش با همه ، حتّى كسانى كه هم تارك محارم و آتى به فرائض هستند و هم مستحبات را ادا و مكروهات را ترك مى كنند . شايد بتوان وجه اين گونه تعبير را ، تأكيد برانجام واجبات و ترك حرام ها دانست كه واجب اندك ناآلوده به حرام بهتر از واجبات متعدد و تقويت شده به مستحبات است كه به گناه و ارتكاب حرام آلوده گشته اند. ثمره ديگر توجه به سؤال راوى ، راندن احتمالات بعيد و تقليل محتملات مختلف متن است . اگر راوى ، فهيم و فقيه باشد ، نمى توان پاسخ به او را بسيار ساده و ابتدايى دانست و نمى توان احتمالاتى را مطرح ساخت كه با شأن او نسازد . على بن جعفر يكى از اين راويان عظيم الشأن است و مجلسى هم با توجه به عظمت روحى ، معنوى و علمى او ، تأويلات مربوط به روايتش در باره وقوع نجاست در «بئر» را نمى پذيرد كه چون مسئله اى فقهى و دقيق است ، ما تنها عبارت مجلسى رحمه الله را مى آوريم و علاقمندان را به كتابهاى فقهى ارجاع مى دهيم . متن شرح مجلسى چنين است : والتأويلات المذكورة فى الخبرين فى غاية الضعف ، مثل تأويل الصدوق ، هذا إذا كانت فى زَبيلٍ ولم ينزل منه شى ء فى البئر؛ لأنّ ظاهر الزبيل إذا كان مخلوطا بالعذرة كما هو الغالب ، فلا فائدة فى التأويل ، وبالعذرة إن لم يكن مخلوطا فلا فائدة فى