كه بخواهيم از حديث ببريم ، به گونه اى مستقيم و بدون واسطه ، به فهم آن منتقل مى شود . اگر حديثْ فهميده نشود ، مانند آن است كه خوانده نشده و مورد استفاده قرار نگرفته است . در اين جا ، بهتر است اهمّيت فقه الحديث و فهم روايت را ابتدا از خود احاديث و امامان معصوم عليهم السلام برگيريم ، كه نخستين هشداردهندگان به اين مهم و اولين شارحان حديث و سنّت نبوى بوده اند و در كشف معانى آن ، كوشش هايى پى گير داشته اند . و سپس اهميت آن را به مناسبت نوشتار ، از زبان عالمان ، سپس مرحوم مجلسى رحمه اللهبياوريم كه شرح بزرگ او بر كتاب من لايحضره الفقيه و رنجى كه بر سر فراهم آمدن آن نهاده ، خود به تنهايى شاهد مدعاى ماست. عبيده سلمانى ، هشدار امام على عليه السلام را در اين زمينه چنين نقل مى كند : يا أيّها الناس! اتّقوا اللّه و لا تفتوا بما لا تعلمون ، فإنّ رسول اللّه صلى الله عليه و آله قد قال قولاً آل منه إلى غيره ، و قد قال قولاً من وضعه فى غير موضعه كذب عليه ... ؛ [١] امام صادق عليه السلام نيز اين شيوه را در پيش گرفته و همين احتياط را در احاديث خود و ديگر امامان ، ضرورى مى داند . ايشان مى فرمايد : حديثٌ تدريه خيرٌ من ألفٍ ترويه ، ولايكون الرجل منكم فقيها حتّى يعرف معاريض كلامنا ، و إنّ الكلمة من كلماتنا لتنصرف على سبعين وجها ، لنا من جميعها المخرج ؛ [٢] يك حديث بفهمى ، بهتر از آن است كه هزار حديث [ نفهميده ] نقل كنى . هيچ يك از شما فقيه و بيناى در دين نمى شود ، مگر آن كه تعريض هاى كلام ما را بشناسد . گاهى سخنى از سخنان ما تا هفتاد تفسير دارد كه براى همه آنها پاسخ داريم . همچنين آن امام همام مى فرمايد كه اگر كسى توان فهم معانى احاديث اهل بيت عليهم السلام را يافت و به ژرفاى اين دريا رسيد ، فقيه ترينِ مردم خواهد بود : أنتم أفقه الناس إذا عرفتم معانى كلامنا ، إنّ الكلمة لتنصرف على وجوه ، فلو شاء إنسان ، لصرف كلامه كيف شاء و لا يكذب ؛ [٣]

[١] تهذيب الأحكام ، ج ٦ ، ص ٢٩٥ (ح ٨٢٣ ) . [٢] معانى الأخبار ، ص ٢ . [٣] معانى الأخبار ، ص ١ .