در پرتو حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ١١٩

متن هاى مشابه و الفاظ هم خانواده را هم در بر داشت ، تلاش حربى را ناموفّق گذاشت ، و با وجود ارزش فراوان آن و دارا بودن بيش از هزار شاهد شعرى در تنها جلد باقى مانده آن ، متروك گشت و فقط جلد پنجم آن ، از حوادث تاريخى و آسيب روزگار به سلامت ماند ، و بقيه كتاب تاكنون به دست نيامده است. {-٩-}

٣ . دوره الفبايى

كوشش ناموفّق حربى ، زمينه تحوّل كامل و دگرگونى بنيادين در ارائه واژه هاى ناآشنا (غريب) را فراهم آورد ، و گرچه پس از او روش مسندنويسى ادامه يافت ، امّا در پايان سده چهارم و با ظهور يك ابوعبيد ديگر ، يعنى ابوعبيد احمد بن محمّد هروى ، علم غريب الحديثْ وارد دوره سوم خود شد. ابوعبيد از خود پرسيد: مراجعه كننده به كتاب هاى غريب الحديث و يا غريب القرآن به دنبال چه چيزى است؟ آيا احاديث غريب را مى طلبد؟ آيا سند و طريق روايت هم برايش مهم است؟ براى او چه اهمّيتى دارد كه واژه نامفهوم ، در حديث ابن عباس باشد يا ابوهريره؟ چرا اگر يك واژه غريب ، در دو حديث و از دو راوى شنيده شده ، در دو جا بيايد؟ به ديگر سخن ، مقصود اصلى از تصنيف كتاب هاى غريب الحديث ، شناخت معنا و اعراب و شكل واژه ناآشناى به كار رفته در حديث است ، درست همان گونه كه در كتاب هاى لغت جارى است. افزون بر اين ، گردآورى همه آنچه در غريب الحديث نوشته شده بود و ارائه يك باره آن ، لازم مى نمود تا مراجعات متعدد به كتاب هاى گوناگون ، نياز نباشد. ابوعبيد هروى دوم ، در پاسخ به اين نياز ، كتاب هاى متعدد غريب الحديث را گرد آورد كه از جمله آنها ، كتاب هاى سه مؤلف اوّليه : ابوعبيد هروى اوّل ، ابن قتيبه دينورى و