مى نمايانند ، عرضه هايى ضمنى نيز داريم كه راوى با توجه به اختلاف در مسئله ، حكم را مى پرسد و سپس دو طرف اختلاف را با آن مى سنجد و از اين طريق ، تأييد و ردّ امام را نسبت به هر طرف به دست مى آورد. ما در اينجا به دادن نشانى آنها اكتفا مى كنيم. [١] ارتباط عرضه و حل تعارض ، گسترده تر از اين ، و در بحث «كاربرد مرحّج أحدثيت» قابل پى گيرى است. اميد كه انديشمندان حوزه با سرمايه هاى غنى خود ، كاربردهاى نيكوى ديگرى را در اين عرصه بنمايانند.

كاربرد عرضه در غيبت كبرى

چگونگى پاسخگويى پيشوايان متأخر و ايجاد ارتباط هاى غير مستقيم از طريق وكيلان ترويج مكاتبه و عبارت هاى به كار رفته در توقيعات ، نشانگر زمينه سازى براى مراجعه شيعيان به راويان فقيه و عالمان حديث و مفسّران بصير است. اين بدان معنى نيست كه در زمان هاى پيشتر و در عصر صادقين عليه السلام اين روش و مراجعه ، وجود نداشته است؛ زيرا نمونه هاى متعددى از عرضه حديث بر زراره و يا فضيل بن يسار و ديگر اصحاب در كتاب هاى حديث يافت مى شود؛[٢] بلكه منظور ، رهنمون ساختن شيعه به تغيير روش عادى عرضه در دوران غيبت كبرى است. امام هادى عليه السلام اين زمينه سازى را آغاز مى كند و امام حسن عسكرى عليه السلام آن را ادامه مى دهد. حضرت هادى عليه السلام مى فرمايد: لولا من يبقى بعد غيبة قائمكم من العلماء الداعين إليه و الدالّين عليه و الذابّين عن دينه بحجج اللّه و المنقذين لضعفاء عباد اللّه من شباك إبليس و مردته و من فخاخ النواصب ، لما بقىَ أحد إلّا ارتدّ عن دين اللّه ، و لكنّهم الّذين يمسكون أزمّة قلوب ضعفاء الشيعة ، كما يمسك صاحب السفينة سكّانها ، اُولئك هم الأفضلون عند اللّه عز و جل ؛ [٣]

[١] الكافى ، ج ٣ ، ص ٤٣٦ ، ح ٣؛ ج ٧ ، ص ٨٥ ، ح ٢ و ٣ ؛ تهذيب الأحكام ، ج ٢ ، ص ٦؛ ج ٧ ، ص ٩ ، ١٠ و ١٢. [٢] بنگريد : عرضه هاى حديثى عمر بن اذينة و سلمة بن محرز و موسى بن بكر و ... در الكافى ، ج ٧ ، ص ٩١ ، ح ١ ، ص ٨٦ ، ح ٣ ، ص ١٠٤ ، ح ٧ ؛ كشف الغمة ، ج ١ ، ص ٥٥٣ ؛ بحار الأنوار ، ج ٤٨ ، ص ٢١ ، ح ٣٢؛ ج ٨٦ ، ص ٢٣٨ ، ح ٨ . [٣] الاحتجاج ، ج ٢ ، ص ٢٦٠ ؛ بحار الأنوار ، ج ٢ ، ص ٦ ، ح ١٢ .