دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٧٦٧
| ابنمسكان جلد: ٤ شماره مقاله:١٧٦٧ |
اِبْنِ مُسْكان، ابومحمدعبدالله (د قبل از ١٨٣ق/٧٩٩م)، از راويان امام
موسى كاظم(ع). وي در كوفه مىزيسته و از موالى قبيلة عنزه و به نقلى
قبيلة عجل بوده است (نك: ابن بابويه، «مشيخة»، ٥٨؛ نجاشى، ٢١٤). دربارة
زندگى او اطلاعات بسيار اندك است. در اينكه وي از اصحاب امام صادق(ع) نيز
بوده باشد، اختلاف وجود دارد، چنانكه از طرفى به نقل عياشى از يونس بن
عبدالرحمان، صحابى امام كاظم(ع)، با اينكه ابن مسكان ناقل بسياري از
سخنان امام صادق(ع) بوده، تنها يك حديث از ايشان استماع نموده است (نك:
طوسى، اختيار، ٣٨٢-٣٨٣). نجاشى (همانجا) نيز روايت وي از امام صادق(ع) را
محرز ندانسته و تنها وي را از راويان امام كاظم(ع) شمرده است. در حالى كه
ابن فضّال (نك: ابن ماكولا، ٧/٢٥٧)، برقى ( رجال، ٢٢) و طوسى ( رجال، ٢٦٤)
او را در شمار اصحاب امام صادق(ع) آوردهاند و در منابع حديثى اماميه موارد
زيادي روايت ابن مسكان از آن امام ديده مىشود كه در برخى به مستقيم
بودن روايت تصريح شده است (به عنوان نمونه، نك: ابن بابويه، التوحيد،
١٣٧). به هر حال آنچه دربارة ابن مسكان مسلم است، توثيق وي از جانب
رجالشناسان امامى و برشمردن او در ميان اصحاب اجماع است (طوسى، اختيار،
٣٧٥، فهرست، ١٩٦؛ نجاشى، همانجا). او از مشايخ بسياري روايت كرده كه از آن
ميان ابوبصير ليث مرادي، زرارة بن اعين، جابربن يزيد جُعفى، بُريد بن
معاوية عجلى، هشام بن سالم جواليقى، ابان ابن تغلب، محمد بن مسلم، ابن
ابى يعفور و محمد بن على حلبى را مىتوان ذكر كرد (ابن بسطام، ٥٥؛ فرات،
١٦٥؛ كلينى، ٦/١٤٣؛ طوسى، اختيار، ٣٣٠، تهذيب، ٢/١٦٨، ١٧٤، ٢٤٥، ٧/٤١). در شمار
راويان وي نيز بايد از صفوان بن يحيى، يونس بن عبدالرحمان، محمد بن سنان،
حمّاد بن عيسى، حمّاد بن عثمان، ايوب بن نوح، جميل بن دراج، حسن ابن
على بن فضّال، حسن بن محبوب و ابن ابى عمير ياد كرد (برقى، المحاسن، ١٤٥؛
كلينى، ٧/١٤٤؛ ابن بابويه، التوحيد، ٣٥٢، علل، ٣٧٧، كمالالدين، ١/٢٦٢؛
نجاشى، همانجا؛ طوسى، تهذيب، ١/٣٠٧، ٢/١٧٤، ٢٨٥، ٨/٣٩). نجاشى (همانجا) از آثار
وي كتاب فى الامامة و كتاب فى الحلال و الحرام را بر شمرده و تصريح كرده
كه بيشتر مطالب اثر اخير برگرفته از روايات استادش محمد بن على حلبى بوده
است. به گفتة همو (ص ٢١٥) ابن مسكان در روزگار امامت امام كاظم(ع) (د
١٨٣ق) درگذشته است.
مآخذ: ابن بابويه، محمد، التوحيد، به كوشش هاشم حسينى تهرانى، تهران،
١٣٨٧ق؛ همو، علل الشرائع، نجف، ١٣٨٥ق/١٩٦٦م؛ همو، كمالالدين، به كوشش
على اكبر غفاري، تهران، ١٣٩٠ق؛ همو، «مشيخة»، فقيه من لايحضره الفقيه، به
كوشش حسن موسوي خرسان، نجف، ١٣٧٧ق، ج ٤؛ ابن بسطام، عبدالله و حسين، طب
الائمة، نجف، ١٣٨٥ق/١٩٦٥م؛ ابن ماكولا، على، الاكمال، بيروت، نشر محمد امين
دمج؛ برقى، احمد، الرجال، به كوشش جلالالدين، محدث، تهران، ١٣٤٢ش؛ همو،
المحاسن، به كوشش جلالالدين، محدث، تهران، ١٣٧٠ق؛ طوسى، محمد، اختيار
معرفة الرجال، به كوشش حسن مصطفوي، مشهد، ١٣٤٨ش؛ همو، تهذيب الاحكام، به
كوشش حسن موسوي خرسان، تهران، ١٣٩٠ق؛ همو، رجال، به كوشش محمد صادق
بحرالعلوم، نجف، ١٣٨١ق/١٩٦١م؛ همو، فهرست، به كوشش محمود راميار، مشهد،
١٣٥١ش؛ فرات بن ابراهيم كوفى، تفسير، نجف، ١٣٥٤ق؛ كلينى، محمد، الكافى،
به كوشش على اكبر غفاري، تهران، ١٣٨٨ق؛ نجاشى، احمد، الرجال، به كوشش
موسى شبيري زنجانى، قم، ١٤٠٧ق. محمد انصاري
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا