دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٣٦٠
| ابن شاس جلد: ٤ شماره مقاله:١٣٦٠ |
اِبْنِ شاس، ابومحمد جلالالدين عبدالله بن محمد بن نجم جذامى (د
٦١٦ق/١٢١٩م)، محدث و فقيه مالكى.
لقب وي در برخى منابع نجمالدين آمده است (غبرينى، ٢٥٨؛ ابن قنفذ، ٣٠٦).
در مورد زندگى او اطلاعات چندانى در دست نيست. خاندان او در دستگاه حكومت
صاحب نفوذ بودهاند. وي فقه مالكى را از استادان زمان خود نظير ابويوسف
يعقوب بن يوسف مالكى در مصر فرا گرفت و از مشايخى چون ابومحمد عبدالله بن
بَرّي حديث شنيد (منذري، ٢/٤٦٩؛ قس: ذهبى، ٢٢/٩٩). از كسانى كه از وي
استماع حديث نمودهاند، زكىالدين عبدالعظيم بن عبدالقوي منذري را مىتوان
نام برد (منذري، همانجا). او پس از بازگشت از سفر حج تا پايان عمر از دادن
فتوا خودداري كرد (ذهبى، ٢٢/٩٨) و هنگامى كه دمياط از شهرهاي مرزي مصر به
تصرف صليبيان درآمد براي جهاد به آن شهر شتافت (ابن خلكان، ٣/٦١) و
سرانجام در جمادي الاول يا رجب در همانجا درگذشت (منذري، ٤٦٨).
تنها اثر مهم وي الجواهر الثمينة فى مذهبى عالم المدينة است كه به شيوة
الوجيز محمد غزالى تدوين شده كه نزد مالكيان اعتباري خاص داشته و ابن
خلكان (همانجا) آن را دليل بر عمق دانش فقهى وي دانسته است. گفته شده
كه ابن شاس در اين كتاب، تحت تأثير الوجيز، برخى فروع مبنى بر قواعد
اصولى را در فقه مالكى وارد كرده است (سراج، ١(٣)/٦٥٦). جزء اول و دوم اين
كتاب در كتابخانة ازهرية مصر (ازهريه، ٢/٣١٥) موجود است. همچنين كتابى تحت
عنوان كرامات الاولياء به وي نسبت داده شده است (حاجى خليفه، ٢/١٤٥٢).
مآخذ: ابن خلكان، وفيات؛ ابن قنفذ، احمد، الوفيات، به كوشش عادل نويهض،
بيروت، ١٤٠٣ق/١٩٨٣م؛ ازهريه، فهرست؛ حاجى، خليفه، كشف؛ ذهبى، محمد، سير
اعلام النبلاء، به كوشش بشار عواد معروف، بيروت، ١٤٠٥ق؛ سراج اندلسى، محمد،
الحلل السندسية فى الاخبار التونسية، به كوشش محمد حبيب هيله، تونس، ١٩٧٠م؛
غبرينى، احمد، عنوان الدراية، به كوشش عادل نويهض، بيروت، ١٩٦٩م؛ منذري،
عبدالعظيم، التكملة لوفيات النقلة، به كوشش بشار عواد معروف، بيروت،
١٤٠٥ق/١٩٨٤م.
عباس سالاري
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا