دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٥٧٣
| ابن غطوس جلد: ٤ شماره مقاله:١٥٧٣ |
اِبْنِ غَطُّوس، ابوعبدالله محمد بن عبدالله (د ح ٦١٠ق/١٢١٣م)، ناسخ و
خوشنويس اندلسى. از زندگى و احوال او آگاهى چندانى در دست نيست. تنها
مىدانيم كه اهل بلنسيه بود (ابن ابار، ٢/٥٩٣؛ مراكشى، ٦/٣١٤). پدر و برادرش
نيز در خوشنويسى شهره بودهاند، اما بيشتر خود او را پيشواي خوشنويسان عصر
خواندهاند و آنجا كه از فضايل اهل اندلس و هنر خطاطى آنان سخن مىرود، از
نسخههاي خطى وي به عنوان نمونهاي از افتخارات اندلس ياد مىشود (نك:
مقري، ٣/١٥١). ابن غطوس سوگند خورده بود كه جز آيات قرآن را به قلم
نياورد. مصحفهاي او كه ظاهراً بسيار نفيس بوده، در ميان اميران و بزرگان
هواخواهان بسياري داشته است (ابن ابار، همانجا؛ مراكشى، ٦/٣١٥). گاه مصاحفى
را كه او تحرير كرده بود، هر يك به ٢٠٠ دينار مىخريدند. به روايت صفدي
(٣/٣٥١-٣٥٢) كه نمونههاي متعددي از دست نوشتههاي او را ديده بود، وي خط را
به شيوهاي خاص مىنوشت و براي هر يك از حركات رنگى بر مىگزيد: تشديد و
سكون را به رنگ لاجوردي، ضمه، فتح و كسره را به رنگ قرمز، همزههاي
كسرهدار را به رنگ سبز و همزههاي فتحهدار را به رنگ زرد مىنگاشت و
همواره بر اين شيوه بود. از حاشيه نويسى پرهيز داشت و اگر در نگارش حرفى
خللى راه مىيافت، آن صفحه را يكسره باز مىنوشت. حجرهاي نيز به كار
كتابت اختصاص داده بود كه ابزارهاي خطاطى خويش را در آن مىنهاد و كسى
بدان حجره راه نداشت. دقت و امانت وي در نگارش مصاحف تا بدان پايه بود
كه مسافتهاي بسيار دور را براي تصحيح اشتباهات احتمالى خود طى مىكرد
(همانجا). از كسانى كه روش او را در نگارش مصاحف دنبال كردهاند، مىتوان
ابن خلدون بلنسى (صفدي، ٣/٣٥٢) و محمد بن محمد بن ابى زاهر را نام برد
(شكيب ارسلان، ٣/١٨٥). ابن ابار (همانجا) نيز برخى از انواع خط را نزد او
فراگرفته است.
مآخذ: ابن ابار، محمد، التكملة، به كوشش عزت عطار حسينى، قاهره، ١٣٧٥ق/
١٩٦٥م؛ شكيب ارسلان، الحلل السندسية، قاهره، ١٣٥٨ق/١٩٣٩م؛ صفدي، خليل،
الوافى بالوفيات، به كوشش هلموت ريتر، بيروت، ١٣٨١ق/١٩٦١م؛ مراكشى، محمد،
الذيل و التكملة، به كوشش احسان عباس، بيروت، ١٩٧٣م؛ مقري تلمسانى، احمد،
نفح الطيب، به كوشش احسان عباس، بيروت، ١٣٨٨ق/١٩٦٨م.
بشري حشمت پسند
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا