دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٤٠٩
| ابن صغير جلد: ٤ شماره مقاله:١٤٠٩ |
اِبْنِ صَغير، مورخ شيعى مذهب مغربى سدة ٣ق/٩م و مؤلف كتابى در تاريخ
رستميان اباضى مذهب تاهرت. از تاريخ تولد و درگذشت ابن صغير آگاهى نداريم،
آنچه مسلم است اينكه وي در دوران حكمرانى ابويقظان و پسرش ابوحاتم رستمى
بر تاهرت، مىزيسته و بر مذهب شيعه بوده و به علويان گرايش داشته است
(لويتسكى، .(١٠٥ شهرت ابن صغير به سبب تأليف كتاب اخبار فى
الائمةالرستميين است كه به تاريخ الائمة الرستمية بتاهرت نيز معروف است.
اين اثر يكى از كهنترين مآخذ در تاريخ اباضيان مغرب است (موتيلينسكى، .(٣
كتاب ابن صغير برخلاف آثاري چون تاريخ ابوزكريا، طبقات درجينى. و كتاب
السير شمّاخى اثر مسلمانى غيراباضى است كه روايات مربوط به خاندان رستمى
را جمعآوري كرده است (همو، .(٤ با اينهمه مطالب كتاب بارها مورد استناد
مورخانى چون شمّاخى قرار گرفته است (لويتسكى، .(١٠٥
اگرچه كتاب ابن صغير تاريخى داستانى و روايى و در واقع نوعى تكنگاري
دربارة تاهرت است كه وي روايات آن را از قول رجال اباضى نقل كرده (همو،
١٠٦ )، اما از ديدگاه شناخت برخى حوادث كه مورخان اباضى از آن به سرعت
گذشتهاند، ارزشمند است (موتيلينسكى، همانجا). از آنجا كه در اين كتاب به
رويدادهاي خونين سال ٢٩٦ق/٩٠٩م كه به تخريب تاهرت به دست داعى
ابوعبدالله منجر شد، اشاره نشده است، احتمال مىرود كه ابن صغير آن را در
حدود ٢٩٠ق نوشته باشد (همانجا). برخى نيز تاريخ تحرير آن را حدود ٣٠٠ق
گفتهاند GAL,S,I/٢٢٨) .(GAS,I/٣٥; ابن صغير كتاب خود را با اخبار مربوط به
ولايت عبدالرحمان بن رستم آغاز مىكند (ص ٩ -١٦) و پس از ذكر ولايت
عبدالوهاب و كشمكشهاي دورة فرمانروايى او (ص ١٦- ٢٣) و نيز ولايت افلح بن
عبدالوهاب (ص ٢٣-٣٠)، ابوبكربن افلح و ابويقظان (ص ٣٠-٥٠)، با شرح دورة
ابوحاتم و كشمكشهاي او با يعقوب بن افلح و روي كار آمدن يعقوب و حاكميت
مجدد ابوحاتم، به پايان مىبرد (ص ٥٠ -٦٢).
متن كامل اين اثر از روي يگانه نسخة آن در الجزاير، همراه با ترجمة فرانسوي
آن به كوشش موتيلينسكى در ١٩٠٧م در پاريس چاپ و منتشر شده است.
مآخذ: ابن صغير، اخبار فى الائمة الرستميين، به كوشش موتيلينسكى، پاريس،
١٩٠٧م؛ نيز:
GAL,S; GAS; Lewicki, Tadeusz, X Les historiens biographes et traditionnistes Ib
? d ites - Wahbites de l'Afrique du Nord du VIII e , auXVI e si I cle n , Folia
Orientalia, Krakow, ١٩٦٢, vol. III; Motylinski, C., Pr E face H Chronique d'Ibn
W aghir sur les imams Rostemides de Tahert, Paris, ١٩٠٧.
علىاكبر ديانت
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا