دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٦٤١
| ابن قزوينی جلد: ٤ شماره مقاله:١٦٤١ |
اِبْنِ قَزْوينى، ابوالحسن على بن عمر بن محمد بن حسن حربى
(٣٦٠-٤٤٢ق/٩٧٠-١٠٥٠م)، محدّث و فقيه شافعى. ابن جوزي لقب او را قزوينى
آورده است ( المنتظم، ٨/١٤٦). رافعى گويد اصل او از قزوين است، اما دانسته
نيست كه در اين شهر زاده شده باشد (٣/٣٨٧)، ولى اسنوي وي را زادة بغداد
مىداند (٢/٣١٢). ابن قزوينى در بغداد به تحصيل پرداخت. از مشايخ او مىتوان
ابوحفص ابن زيّات، ابوالعباس ابن مكرم، قاضى جراحى و ابوعمر ابن حيويه را
نام برد (خطيب، بغدادي، ١٢/٤٣). فقه را نزد ابوالقاسم داركى و نحو را از
ابوالفتح ابنجنى آموخت و قرآن را با قرائات مختلف نزد ابوحفص كنانى خواند
(ابن جوزي، صفة الصفوة، ٢/٤٨٨). ابن سبعون قيروانى او را ثقه دانسته است
(ذهبى، ١٧/٦١١). وي كثيرالحديث بود و مجالس املايى داشت كه كسان بسياري در
آن شركت مىكردند (رافعى، همانجا). از جملة راويانش خطيب بغدادي، ابن
خيرون، ابوالوليد باجى، ابوسعد طرسوسى، نجيب حرانى و عبدالصمد بن مأمون
شايان ذكرند (ذهبى، ١٧/٦٠٩؛ سبكى، ٣/٢٩٩؛ ابن جوزي، المصباح، ١/٢٢٤). وي
علاوه بر روايت حديث، به نقل حكايات و اشعار نيز مىپرداخت. از جمله برخى
اشعار ابن نباته به روايت او آمده است (ابن اثير، ٩/٥٧٠). زهد او را
ستودهاند، ولى گفته شده است كه لباسهاي زيبا مىپوشيد و برخى وي را بر
اين امر ملامت مىكردند، اما ابن قزوينى اين امر را با زهد منافى نمىدانست
(ذهبى، ١٧/٦١١ -٦١٢). ابونصر هبةالله بن محلّى كتابى در شرح حال و فضايل او
تأليف كرده است (سبكى، همانجا). ابن قزوينى در ٨٢ سالگى در بغداد درگذشت و
در منزلش به خاك سپرده شد (خطيب بغدادي، همانجا).
از آثار او الفوائد المنتقاة، الغرائب الحسان است كه به صورت خطى در
كتابخانة چستربيتى موجود است ( آربري، شم (٣ )٣٤٩٥ ؛ قس: اثري با همين عنوان
از ابوالحسن على بن عمر دارقطنى: .(GAS,I/٢٠٨ افزون بر اين، بخشهايى از
امالى وي به صورت پراكنده در كتابخانة ظاهريه مضبوط است (ظاهريه، ١/٢٤٩،
٣٠٤- ٣٠٥؛ سواس، ٧٣-٧٤، ١٠٤- ١٠٥، ٥٥٤).
مآخذ: ابن اثير، الكامل؛ ابن جوزي، عبدالرحمان، صفة الصفوة، به كوشش محمود
فاخوري و محمد رواس قلعهجى، بيروت، ١٤٠٥ق/١٩٨٥م؛ همو، المصباح المضىء فى
خلافة المستضىء، به كوشش ناجيه عبدالله ابراهيم، بغداد، ١٣٩٦ق/ ١٩٧٦م؛ همو،
المنتظم، حيدرآباد دكن، ١٣٥٩ق؛ اسنوي، عبدالرحيم، طبقات الشافعية، به كوشش
عبدالله جبوري، بغداد، ١٣٩١ق/١٩٧١م؛ خطيب بغدادي، احمد، تاريخ بغداد،
قاهره، ١٣٤٩ق؛ ذهبى، محمد، سيراعلام النبلاء، به كوشش شعيب ارنؤوط و محمد
نعيم عرقسوسى، بيروت، ١٤٠٣ق/١٩٨٣م؛ رافعى قزوينى، عبدالكريم، التدوين فى
اخبار قزوين، به كوشش عزيزالله عطاردي، حيدرآباد دكن، ١٤٠٤ق؛ سبكى،
عبدالوهاب، طبقات الشافعية الكبري، بيروت، ١٣٢٤ق؛ سواس، ياسين محمد، فهرس
مجاميع المدرسة العمريّة، كويت، ١٤٠٨ق/١٩٨٧م؛ ظاهريه، خطى (مجاميع)؛ نيز:
Arberry; GAS.
رؤيا حقيقى ايرانى
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا