دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٦٠٥
| ابن فقيه، ابومنصور جلد: ٤ شماره مقاله:١٦٠٥ |
اِبْنِ فَقيه، ابومنصور فخرالدين عبدالواحد بن ابراهيم (٥٦١ - ٦٣٦ق/
١١٦٦-١٢٣٩م)، محدث و شاعر بغدادي. اصل او از دَسْكَرَه، قريهاي در راه
خراسان بود و در محوّلِ بغداد درگذشت، از اينرو وي را دَسكري و مُحَوَّلى
نيز گفتهاند (ابن فُوَطى، تلخيص، ٤(٣)/٢٢٣، الحوادث، ١٢٠). پدرش در بغداد
ساكن بود، اما چندي هم در موصل زيست، و همانجا بود كه ابن فقيه چشم به
جهان گشود. خاندانش به علم و ادب شهرت داشتند و او از كودكى همراه پدر به
مجالس و محافل علمى راه يافت (ابن نجار، ١/١٨٨). دوران جوانى و پرورش
علمىِ او در موصل گذشت و از ٤ سالگى در درس ابوالفضل طوسى حضور يافت و از
او استماع حديث كرد. با اينهمه او به شعر و ادب تمايل بسيار داشت و خود نيز
به سرودن شعر پرداخت و در اين فن دستى توانا يافت (همانجا؛ منذري، ٣/٥٠٨).
ابن نجار و منذري او را به متانت الفاظ و ملاحت معانى اشعار و خطى خوش
ستودهاند (همانجاها). ابن فوطى ( الحوادث، همانجا) خط نويسى او را به شيوة
ابن بوّاب دانسته است. ابن فقيه سرانجام به بغداد رفت و در محلة محوّل
رحلِ اقامت افكند و مجلس حديث برپا كرد.
از شاگردان و راويان حديث و شعر وي، يكى ابن نجار است كه خود به شاگردي
نزد ابن فقيه تصريح كرده است (همانجا). متأسفانه هيچيك از آثار او به جاي
نمانده، تنها چند قطعه شعر از او نقل كردهاند (ابن نجار، ١/١٨٩، ١٩٠؛ ابن
فوطى، همان، ١٢٠، ١٢١؛ ابن شاكر، ٢/٤١٣، ٤١٤). پس از درگذشت ابن فقيه در
مُحّول، جنازهاش را در مقبرة احمد بن حنبل (باب حرب) به خاك سپردند
(منذري، همانجا؛ ابن نجار، ١/١٩٠).
مآخذ: ابن شاكر كتبى، محمد، فوات الوفيات، به كوشش احسان عباس، بيروت،
١٩٧٤م؛ ابن فوطى، عبدالرزاق، تلخيص مجمع الا¸داب، به كوشش مصطفى جواد،
دمشق، ١٩٦٥م؛ همو، الحوادث الجامعة، بغداد، ١٣٥١ق/١٩٣٢م؛ ابن نجار، محمد،
ذيل تاريخ بغداد، به كوشش قيصر فرح، بيروت، ١٤٠٢ق/١٩٨٢م؛ منذري،
عبدالعظيم، التكملة لوفيات النقلة، به كوشش بشار عواد معروف، بيروت، ١٤٠٥ق/
١٩٨٤م. احمد بادكوبه هزاوه
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا