اِبْن‌ِ قائِدِ اَوانى‌، محمد (مق ٥٨٤ق‌/١١٨٨م‌)، يكى‌ از عرفاي‌ سدة ٦ق‌/١٢م‌ و اهل‌ اوان‌ (در نزديكى‌ بغداد). از زمان‌ تولد و اوايل‌ كار و تحصيلات‌ او اطلاعى‌ در دست‌ نيست‌. او را از اصحاب‌ عبدالقادر گيلانى‌ (٤٧١-٥٦١ق‌/١٠٧٨-١١٦٦م‌) شمرده‌ (ابن‌ عربى‌، ٣/٢٥٦؛ جامى‌، ٥٢٥) و صاحب‌ كرامات‌ و اشارات‌ گفته‌اند (صفدي‌، ٤/٣٥٢). به‌ گفتة ابن‌ عربى‌، ابن‌ قائد از «افراد» بوده‌ (٣/١٨٩) و در تعريف‌ افراد، آورده‌اند كه‌ صاحبان‌ اين‌ مقام‌ از حكم‌ قطب‌ خارجند و قطب‌ هيچ‌ تصرفى‌ در امر آنان‌ ندارد (همو، ٣/٢٥٥). عبدالقادر گيلانى‌، به‌ مقام‌ ابن‌ قائد، شهادت‌ داده‌ و او را «مفرد الحضرة» مى‌ناميده‌ است‌ (جامى‌، همانجا).
ظاهراً ابن‌ قائد در اواخر عمر، زمين‌گير شده‌ بود، چنانكه‌ او را با تخت‌ روان‌ به‌ مسجد مى‌بردند. صفدي‌ ضمن‌ اشاره‌ به‌ اين‌ نكته‌، به‌ ذكر سال‌ آخر عمر ابن‌ قائد و چگونگى‌ قتل‌ وي‌ به‌ دست‌ اسماعيليان‌ مى‌پردازد. به‌ گفتة همو (همانجا) در اين‌ سال‌ (٥٨٤ق‌)، يك‌ تن‌ از مبلغان‌ اسماعيليه‌ از طرف‌ سنان‌ بن‌ سليمان‌ (٥٢٨ - ٥٨٨ق‌)، داعى‌ اسماعيليه‌ در عراق‌ و شام‌، به‌ اوان‌ آمده‌ و در مسجدجامع‌ به‌ بدگويى‌ از صحابه‌ پرداخته‌ بود. ابن‌ قائد در همان‌ محل‌ او را مورد اعتراض‌ قرار داد و مردم‌ را بر وي‌ شوراند. سنان‌ بن‌ سليمان‌ كه‌ در مقام‌ تلافى‌ برآمده‌ بود، دو تن‌ از ياران‌ خود را در لباس‌ صوفيه‌ به‌ رباط ابن‌ قائد فرستاد و اين‌ دو تن‌ پس‌ از ٩ ماه‌ زندگى‌ در اين‌ محل‌، در يك‌ روز جمعه‌ و در فرصتى‌ مناسب‌، ابن‌ قائد و خادم‌ او كشتند.
مآخذ: ابن‌ عربى‌، محمد، الفتوحات‌ المكية، به‌ كوشش‌ عثمان‌ يحيى‌ و ابراهيم‌ مدكور، قاهره‌، ١٩٧٤م‌؛ جامى‌، عبدالرحمان‌، نفحات‌ الانس‌، به‌ كوشش‌ مهدي‌ توحيدي‌پور، تهران‌، ١٣٣٦ش‌؛ صفدي‌، خليل‌، الوافى‌ بالوفيات‌، به‌ كوشش‌ س‌. ددرينگ‌، بيروت‌، ١٩٧٤م‌. على‌ ميرانصاري‌
تايپ‌ مجدد و ن‌ * ١ * زا
ن‌ * ٢ * زا