دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٤٦٣
| ابن عايشه، ابراهيم جلد: ٤ شماره مقاله:١٤٦٣ |
اِبْنِ عايِشه، ابراهيم بن محمد بن عبدالوهاب بن ابراهيم امام (د
٢١٠ق/٨٢٥م)، از طرفداران ابراهيم بن مهدي - برادر هارونالرشيد - كه در شورش
بر ضد مأمون خليفة عباسى (د ٢١٨ق/٨٣٣م) شركت داشت. وي به واسطة نام جدهاش
عايشه دختر سليمان بن على، به ابن عايشه معروف شد (ابن حبيب، المحبر،
٤٨٩). او را از شجاعان قريش دانستهاند (همو، المنمق، ٥٣٠). از زندگى و تاريخ
تولد وي اطلاعى در دست نيست. ابن ابى طاهر طيفور در بيان احوال ابن عايشه
مىگويد كه او و يارانش كسانى را كه در آخرين شنبة جماديالاول يا جمعه
چهارم رجب ٢١٠ در به آتش كشيدن بازار عطاران، صرافان، رويگران، پوستين
دوزان، و ... دست داشتند، پنهان كرده بودند (ص ٩٨-٩٩). يعقوبى ياران ابن
عايشه را مالك بن شاهى نفّري اهل سواد عراق و محمد بن ابراهيم افريقى
معرفى مىكند و مىافزايد كه اينان ديوانهايى تشكيل دادند و در آن نام ياران
خود را نوشتند و نيز عاملان و كارگزاران خود را تعيين كردند (٢/٤٥٩).
مأمون در ٦ صفر ٢١٠ ابن عايشه و همفكرانش را دستگير كرد و پس از ٣ روز شكنجه
او را در سياه چال به بند افكند. مالك بن شاهى و همراهانش بر اثر شكنجه نام
همدستان خود و قصدشان را مبنى بر گرفتن پل در هنگام خروج لشكر و استقبال از
نصر بن شبث فاش كردند (طبري، ٨/٦٠٢؛ ابن ابى طاهر، ٩٧- ٩٨؛ ابن اثير،
٦/٣٩١).
بر اساس روايت يعقوبى در دورانى كه ابن عايشه و يارانش در زندان بودند، به
مأمون خبر رسيد كه آنان مانند نصرانيان به خود زنار بسته و صليبهايى بر گردن
آويختهاند (٢/٤٥٩) و به قصد شورش و براي رهايى از زندان سرگرم ايجاد نقب
هستند (ابن ابى طاهر، ٩٨). ابن عايشه و همراهانش يك روز قبل از اين واقعه
درِ زندان را بستند و اجازة ورود به كسى ندادند. اين امر چنان بر مأمون گران
آمد كه شخصاً در زندان حاضر شد و شورشيان را خواست؛ نخست ابن عايشه را گردن
زد و سپس افريقى و فرج بغواري را هم به قتل رساند و آنگاه دستور داد كه
جسد آنان را از پل پايين شهر بياويزند (ابن ابى طاهر، يعقوبى، همانجاها).
جسد ابن عايشه يك روز (٣ روز: يعقوبى، همانجا) بر دار بود و پس از آن به زير
آوردند و در قبرستان قريش بغداد و ابراهيم افريقى را در خيزران به خاك
سپردند (ابن ابى طاهر، همانجا؛ طبري، ٨/٦٠٤). مسعودي (٣/٤٤٨) او را در زمرة
نخستين عباسيانى مىداند كه به دار آويخته شدهاند.
مآخذ: ابن ابى طاهر طيفور، احمد، كتاب بغداد، به كوشش عزت عطار حسينى، بغداد،
١٣٦٨ق/١٩٤٩م؛ ابن اثير، الكامل؛ ابن حبيب بغدادي، محمد، المُحبر، حيدرآباد
دكن، ١٣٦١ق/١٩٤٢م؛ همو، المثمّق فى اخبار...، به كوشش احمد فاروق، حيدرآباد
دكن، ١٣٨٤ق/١٩٦٤م؛ طبري، تاريخ، به كوشش محمدابوالفضل ابراهيم، قاهره،
١٩٦٠- ١٩٦٨م؛ مسعودي، على، مروج الذهب، بيروت، ١٣٨٥ق/١٩٦٥م؛ يعقوبى، احمد،
تاريخ، بيروت، دارصادر. عليرضا علاءالدينى
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا