دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٤٨٦
| ابن عبدون جلد: ٤ شماره مقاله:١٤٨٦ |
اِبْنِ عُبْدون، ابوعبدالله احمد بن عبدالواحد بن احمد بزاز (د ٤٢٣ق/١٠٣٢م)،
فقيه و محدّث امامى. وي به ابن حاشر نيز شهرت دارد (نك: طوسى، رجال، ٤٥٠؛
قس: ابن حجر، ١/٣٩٢). از جزئيات زندگى او اطلاع چندانى در دست نيست. در
مورد اوايل تحصيل او اين مقدار مىدانيم كه در ٣٤٨ق/٩٥٩م با ابن زبير
قْرَشى ملاقات داشته و از وي بهره برده است (نجاشى، ١٢، ٨٧). با توجه به
برخى گزارشهاي پراكندهاي كه از حضور وي در بغداد رسيده (نك: همو، ٦٤؛ طوسى،
الفهرست، ٥٢؛ ابن ماكولا، ٢/٢٩٤؛ عمادالدين طبري، ٨٦؛ جامع الاخبار، ٣٥) و با
توجه به اينكه غالب مشايخ و راويان او بغدادي بودهاند، مىتوان حدس زد
كه بخش عمدهاي از عمر خويش را در آنجا سپري كرده است. به گفتة ابن ماكولا
(همانجا)، ابن عبدون براي استماع حديث به نقاط مختلفى سفر كرده كه از آن
ميان حضور وي در تِنّيس (از شهرهاي مصر) و استماع كتاب كافى كلينى در آنجا
قابل ذكر است. (نيز نك: طوسى، «مشيخة»، ٢٩، قس: الفهرست، ١٣٦). از مشايخ وي
مىتوان ابوغالب زُراري، ابوبكر دوري، ابن قولويه قمى، ابن داوود قمى،
ابوالفرج اصفهانى، ابن جعابى، ابن جنيد اسكافى، ابن حمزة طبري، ابوطالب
انباري، سهل بن احمد ديباجى، دعلج بن احمد سجستانى و ابوالمفضّل شيبانى را
نام برد (نجاشى، ٦٢، ١٨٦، جم؛ طوسى، الغيبة، ٢١، الفهرست، ٢٢، ٤٢-٤٣، جم،
«مشيخة»، جم؛ ابن ماكولا، ٢/٢٩٣-٢٩٤).
از راويان او نيز نجاشى، شيخ طوسى، ابن غضائري و جعفر بن محمد دوريستى
شايان ذكرند (نجاشى، ٨٧، ٢٥٨-٢٥٩، جم؛ طوسى، رجال، ٤٥٠؛ عمادالدين طبري،
همانجا؛ تستري، ٢٠: به نقل از رجال منسوب به ابن غضائري). گفتنى است كه
نجاشى (ص ٨٧) در باب توثيق يا تضعيف وي سخنى نگفته و طوسى (همانجا) نيز
تنها او را به كثرت استماع و روايت حديث وصف كرده است. به گفتة نجاشى (ص
٨٧) ابن عبدون علاوه بر فقه و حديث در ادبيات نيز تبحر داشته و آن را نزد
استادان بنام عصر خود فراگرفته بوده است. آثاري همچون اخبار السيد بن محمد
(سيد اسماعيل حميري)، تاريخ، تفسير خطبة فاطمة عليهاالسلام، عمل الجمعة و
الحديثين المختلفين، به ابن عبدون نسبت داده شده (همانجا) كه امروزه
نشانى از آنها در دست نيست. همچنين ابن ماكولا (٢/٢٩٤) از كتاب فهرست وي
ياد كرده و افزوده است كه نسخهاي از آن را ديده كه مفصل نيز بوده است.
اين كتاب مورد استفادة طوسى در الفهرست (ص ٥، ١٣٣، جم) و نجاشى در رجال (ص
١١٠، ١٣٨، جم) قرار گرفته است. طوسى در امالى (٢/٢٨٣-٢٩١) مجموعهاي از
احاديث ابن عبدون را نقل كرده، امّا روشن نيست آنها را از كدامين اثر وي
برگرفته بوده است. نيز ابن شهر آشوب در مناقب (٢/١١١؛ قس: همان، ١/١٢،
٤/٥٧)، از يكى از آثار ابن عبدون استفاده كرده است كه عنوان آن دانسته
نيست. كتابى با عنوان آداب الحكماء نيز به وي نسبت داده شده است (نك:
بغدادي، ١/٧٣؛ آقابزرگ، ١/١٧؛ قس: حاجى خليفه، ١/٤٢).
مآخذ: آقابزرگ، الذريعة؛ ابن حجر عسقلانى، احمد، تبصير المنتبه، به كوشش على
محمّد بجاوي و محمد على نجار، قاهره، ١٣٨٣ق/١٩٦٤م؛ ابن شهر آشوب، محمد،
مناقب آل ابى طالب، به كوشش هاشم رسولى محلاتى، قم، چاپخانة علميه؛ ابن
ماكولا، على، الاكمال، حيدرآباد دكن، ١٣٨٢ق/١٩٦٣م؛ بغدادي، هديه؛ تستري،
عبدالله، الضعفاء، نسخة خطى كتابخانة آيت الله مرعشى، شم (٢)١٥٥؛ جامع
الاخبار، منسوب به محمد بن محمد شعيري، نجف، ١٣٨١ق/١٩٦٢م؛ حاجى خليفه،
كشف؛ طوسى، محمد، الامالى، بغداد، ١٣٨٤ق/١٩٦٤م؛ همو، رجال، به كوشش محمد
صادق بحرالعلوم، نجف، ١٣٨١ق/ ١٩٦١م؛ همو، الغيبة، نجف، ١٣٨٥ق؛ همو،
الفهرست، به كوشش محمد صادق بحرالعلوم، نجف، كتابخانة مرتضويه؛ همو، «مشيخة
تهذيب الاحكام»، همراه تهذيب الاحكام طوسى، به كوشش حسن خرسان، نجف،
١٣٨٢ق/ ١٩٦٣م؛ عمادالدينِ طبري، محمد، بشارة المصطفى، نجف، ١٣٨٣ق/١٩٦٣م؛
نجاشى، احمد، رجال، به كوشش موسى شبيري زنجانى، قم، ١٤٠٧ق.
حسن انصاري
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا