دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٦٧٤
| ابن کر جلد: ٤ شماره مقاله:١٦٧٤ |
اِبْنِ كُرّ، ابوعبدالله شمسالدين محمد بن عيسى بن حسن بن كر (٦٨١ -٧٥٩ يا
٧٦٣ق/١٢٨٢ يا ١٣٦٢م)، موسيقىدان، فقيه حنبلى، محدث، اديب و صوفى. نسبت
وي به مروان حمار واپسين خليفة بنى مروان مىرسد. پدرش عيسى به هنگام
غلبة هلاكو بر بغداد در آن شهر مىزيست و از آنجا به قاهره مهاجرت كرد و محمد
در همانجا زاده شد (صفدي، ٤/٣٠٥-٣٠٦؛ ابن حجر، ٥/٣٨٧). وي قرآن را نزد شيخ
على شَطَّنَوْفى آموخت و احكام عبدالغنى و عمدة شيخ موفقالدين و ملحة
الاعراب حريري و جز آن را حفظ كرد. از مشايخ زمان خود چون دمياطى و ابرقوهى
و غازي حلاوي و مؤنسه خاتون، دختر عادل و ديگران بهره گرفت و موسيقى را از
قاضى علاءالدين ابن تراكيشى حنبلى آموخت (صفدي، ٤/٣٠٦؛ ابن حجر، همانجا؛
ابن تغري بردي، ١٠/٣٣١). ابن حجر استاد او را در موسيقى بيش از يك تن
دانسته است (همانجا). وي كتابى در موسيقى به نام غاية المطلوب فى علم
الانغام و الضروب نوشت كه امروز اثري از آن برجاي نيست. صفدي مىنويسد:
مقدمة آن كتاب را از وي در زاويهاش در شوال ٧٤٥ شنيدم، و مرا گفت كه خطاي
جمعى از پيشينيان چون فارابى در اين فن بر او آشكار گرديده و دليلهايى نيز
بر اين امر آورده است (همانجا). وي در روش قدما به شيوة علمى و عملى به
بررسى و مطالعه پرداخت و روشهاي آنان را نقل و تحرير كرد. به روزگار خويش
در علم موسيقى برتر از ديگران بود و شماري از بزرگانِ علم آواز نزد او به
آموزش مشغول بودند (همو، ٤/٣٠٥). نغمهاي از آنچه ابوالفرج اصفهانى در كتابش
آورده، مورد بررسى او قرار نگرفت، مگر آنكه آن را به بهترين وجهى بيان كرد
(ابن حجر، همانجا).
ابن حجر به نقل از ابن فضلالله مىنويسد: او با من رفت و آمد داشت. روزي
خود آنچه دربارة فارابى شنيده بودم، از او ديدم: او با آواز خود شنوندگان را
مىخنداند، سپس مىگرياند و سرانجام به خواب مىبرد (همانجا). همو به نقل از
ابن الصائغ حنفى مىنويسد كه ابن كر روزي بر جمعى كه آواز مىخواندند
مىگذشت، در حالى كه قاطرش را هماهنگ آواز آنان حركت مىداد. او را شيخى با
عزت نفس، دلير و پاكدامن خواندهاند و با آنكه پيشواي علم موسيقى در عصر خود
بود، از راه موسيقى كسب معاش نمىكرد (همانجا).
ابن كر صوفى صاحب خرقه و شيخ زاويهاي در نزديكى مشهد حسين (ع) در قاهره
بود (صفدي، ٤/٣٠٥؛ ابن تغري بردي، ١٠/٣٣٠). وي در بعضى از مدارس مصر حديث،
فقه، لغت و ادب تدريس مىكرد و كسانى چون حافظ عراقى و ديگران از شاگردان
او بودند (ابن حجر، همانجا؛ زركلى، ٦/٣٢٣؛ بستانى ف ). ابن كر در قاهره
درگذشت.
مآخذ: ابن تغري بردي، النجوم؛ ابن حجر عسقلانى، احمد، الدرر الكامنة،
حيدرآباد دكن، ١٣٩٦ق/١٩٧٦م؛ بستانى ف؛ زركلى، اعلام؛ صفدي، خليل، الوافى
بالوفيات، به كوشش س. ددرينگ، بيروت، ١٩٧٤م. محمد حسن سمسار
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا