دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٥٨٢
| ابن فتحون جلد: ٤ شماره مقاله:١٥٨٢ |
اِبْنِ فَتْحون، ابوبكر محمد بن خلف بن سليمان (د ٥١٩ يا ٥٢٠ق /١١٢٥ يا
١١٢٦م)، عالم تاريخدان اندلسى و مؤلف آثاري در شناخت صحابه.
وي در اوريوله از توابع مُرسيه زاده شد. پدر و جدش هر دو از محدثين بودند و
او از ابتدا از آن دو حديث آموخت (ابن ابار، ١٠٤)، سپس نزد استادان ديگر
آموزش يافت و بيش از همه از ابوعلى صدفى و ابوبكر ابن حيدره استفاده كرد.
ابن ابار وي را يكى از مشاهير و مفاخر شرق اندلس دانسته است (ص ١٠٤- ١٠٥؛
نيز نك: ابن بشكوال، ٢/٥٤٧). ابن فتحون همچنين در اسكندريه و شهرهاي ديگر از
كسانى چون ابومحمد رِشاطى، ابوعبداللهخَولانى، ابوبكرابن عربى، ابوالحسن
انماطى و ابوبكر طَرطوشى اجازة روايت دريافت كرد (ابن ابار، همانجا).
ابن فتحون شاگردان و راويان متعددي داشت كه از آن جمله ابوعمرو ابن
صَفّار، عبدالله بن ابى بكر ابن عربى و خلف بن عبدالملك انصاري
شهرتبيشتري دارند. پسرش ابوالقاسم و همچنين ابنعياض، ابن دباغ و ابن
بشوال نيز از او اجازة روايت گرفتهاند (ابن خير، ٢١٦؛ ابن ابار، ١٠٥-١٠٦؛ قس:
ابن بشكوال، همانجا). وقتى يكى از مشايخ وي كه قاضى القضاة بود، از او
خواست تا منصب قضاي شهر دانيه را بپذيرد، از قبول آن امتناع ورزيده شبانه
از شهر گريخت و مدتى را پنهانى بسر برد تا سرانجام از او صرف نظر كردند. ابن
فتحون سرانجام در همان مرسيه درگذشت (نك: ابن بشكوال، همانجا).
در منابع ٣ اثر به او نسبت داده شده است: ١. تذييل صحابة ابن عمر ابن
عبدالبر، كه ذيلى بر الاستيعاب فى معرفة الا´صحاب ابن عبدالبر (ه م) است
(ابن خير، ابن بشكوال، همانجاها). اين اثر در سراسر الاصابة (١/٢، ٣، ٢٤، جم)
مورد استفادة ابن حجر قرار گرفته است؛ ٢. التنبيه على اوهام ابى عمر (ضبى،
٦٣؛ قس: ابن بشكوال، همانجا)، كه در آن خطاهاي ابن عبدالبر را در الاستيعاب
بر شمرده است؛ ٣. اصلاح اوهام المعجم لابن قانع. ابن فتحون در اين اثر
به تصحيح خطاهاي ابن قنع در معجم الصحابة پرداخته است (نك: ابن بشكوال،
همانجا).
مآخذ: ابن ابار، محمد، المعجم، مادريد، ١٨٨٥م؛ ابن بشكوال، خلف، الصلة، به
كوشش عزت عطار حسينى، قاهره، ١٩٥٥م؛ ابن حجر عسقلانى، احمد، الاصابة،
كلكته، ١٨٥٣م؛ ابن خير، محمد، فهرسة، به كوشش كودرا، بغداد، ١٩٦٣م؛ ضبى،
احمد، بغية الملتمس، مادريد، ١٨٨٤م؛ مقري، احمد، نفح الطيب، به كوشش احسان
عباس، ١٣٨٨ق/١٩٦٨م. ابوالفضل خطيبى
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا