دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٥٩٢
| ابن فرح اشبيلی جلد: ٤ شماره مقاله:١٥٩٢ |
اِبْنِ فَرَحِ اِشْبيلى، ابوالعباس شهابالدين احمد بن فرح بن احمد لخمى
اشبيلى (٦٢٥ -٦٩٩ق/١٢٢٨-١٣٠٠م)، محدث و فقيه شافعى. از رويدادهاي زندگى وي
اطلاع زيادي در دست نيست. او در اشبيليه متولد شد و به هنگام اشغال
اشبيليه در ٦٤٦ق/١٢٤٨م توسط فرنادو سوم (حك ٦١٤ -٦٥٠ق/١٢١٧-١٢٥٢م) به اسارت
مسيحيان درآمد (نيكل، و پس از آزادي در حدود ٦٥٠ق ابتدا مناسك حج به جاي
آورد، آنگاه براي كسب علم به مصر و سپس به دمشق رفت. در مصر از شرفالدين
انصاري، اسماعيل بن عزّوز، نجيب بن صيقل و ابن علاق، و در دمشق از ابن
عبدالدائم مقدسى و عمر بن ابى سعد كرمانى و ابن ابى اليسر حديث شنيد. وي
همچنين در مصر از عزالدين عبدالسلام فقه آموخت (ذهبى، ٤/١٤٨٦؛ صفدي، ٧/٢٨٦).
ابن فرح از آن پس در مسجد جامع دمشق مجلس حديث تشكيل داد، و علاوه بر
ذهبى كه به تصريح خود در حلقة درس او حضور يافته، بِرزالى، مقاتلى،
نابلسى، ابومحمد ابن وليد، دمياطى و يونينى نيز از جمله كسانى بودند كه از
او دانش آموختند (ذهبى، همانجا؛ سبكى، ٥/١٢؛ صفدي، ٧/٢٨٦، ٢٨٧).
ذهبى (همانجا) ضمن ذكر اهتمام ابن فرح به فراگيري و دقت در الفاظ و معانى
حديث، وثاقت و راستگويى وي را مىستايد. او قصيدهاي لاميه در ٢٠ بيت سروده
كه دربارة برخى اصطلاحات علم حديث است. سبكى (٥/١٢-١٣) ١٨ بيت از اين
قصيده و مقري (٢/٢٨٢-٢٨٣) تمامى آن را آورده است. بر اين قصيده شروح
زيادي نوشته شده كه از جمله شرح عزالدين ابن جماعه با عنوان زوال
التَرَح فى شرح منظومة ابن فرح، توسط ريش در ليدن (١٨٨٥م) و نيز با ترجمة
آلمانى توسط فلايشر (١٨٩٥م) در همانجا به چاپ رسيده است. بروكلمان نسخههاي
خطى متعددي از متن و نيز شرحهاي اين قصيده توسط خليل تتايى، ابن قطلوبغا و
ديگران را معرفى مىكند GAL,S,I/٦٣٥) .(GAL,I/٤٥٩; از آثار ابن فرح شرح
اربعين نووي، به صورت خطى در كتابخانههاي برلين و پاريس ( آلوارت، شم
١٤٨٨ ؛ دوسلان، شم نگهداري مىشود و نسخة مختصر خلافيات ابوبكر بيهقى، كه
اختصاري از رسالة ذكر ما اختلف فيه الشافعى و ابوحنيفة اوست، در كتابخانة
چستربيتى ( آربري، شم موجود است.
مآخذ: ذهبى، محمد، تذكرة الحفاظ، حيدرآباد دكن، ١٣٧٧ق/١٩٥٨م؛ سبكى،
عبدالوهاب، طبقات الشافعية الكبري، قاهره، ١٣٢٤ق؛ صفدي، خليل، الوافى
بالوفيات، به كوشش احسان عباس، بيروت، ١٣٨٩ق/١٩٦٩م؛ مقري، احمد، نفح
الطيب، به كوشش يوسف محمد بقاعى، بيروت ١٤٠٦ق/ ١٩٨٦م؛ نيز:
Ahlwardt; Arberry; De Slane; GAL; GAL,S; Nykl, A. R., Hispano Arabic Poetry,
Baltimore, ١٩٤٦.
سيمين محقق
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا