دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٥٥٩
| ابن عيسی جلد: ٤ شماره مقاله:١٥٥٩ |
اِبْنِ عيسى، ابوعبدالله محمد بن احمد صَنْهاجى (د ٩٩٠ق/ ١٥٨٢م)، اديب و
شاعر مراكشى. پدرش اديبى فاضل بود (ابن قاضى، درة الحجال، ١/١٠٦). ابن
عيسى در دستگاه حكومتى سلطان عبدالله الغالب بالله (٩٦٤-٩٨١ق) و سلطان
ابومروان عبدالملك (٩٨٣- ٩٨٦ق). از سلاطين مغرب، شغل دبيري داشت (سلاوي،
٥/٥٧؛ ٢ EI) و در زمان حكومت ابوالعباس احمدبن محمد معروف به المنصور الذهبى
(٩٨٦-١٠١٢ق) به رياست ديوان (وزير القلم الاعلى) برگزيده شد (ابن قاضى،
همان، ٢/٢٢٦؛ مراكشى، ٤/١٩١). در همين زمان بود كه وي كتاب الممدود و
المقصور خود را به وي تقديم داشت (مقري، ٩/٣١١؛ ابن سوده، ١٨٧).
اما پس از چندي مأمون، پسر و جانشين منصور كه فردي عياش و فاسد بود، به
علتى نامعلوم او را دستگير كرد و پس از مصادرة اموالش وي را در فاس به
زندان افكند (وفرانى، ١٧٩؛ سلاوي، ٥/١٦٩). ابن عيسى سرانجام در زندان
درگذشت (ابن قاضى، همانجا) يا به قول مراكشى (همانجا) به فرمان سلطان به
قتل رسيد. وفرانى (ص ١٦٦) ٤ بيت از اشعار او را در نكوهش دنيا و پادشاهان
نقل كرده است و ابن قاضى (همانجا، جذوة الاقتباس، ٣٢٦) نثر او را بهتر از
شعرش دانسته و خط وي را ستوده است.
از او آثاري در دست است: ١. بديع الجوهر النفيس، نسخهاي از آن در دارالكتب
قاهره موجود است؛ ٢. الممدود و المقصور من سَنا السلطان المنصور، قسمتهايى از
آن در فاس موجود است (زركلى، ٦/٧). به گفتة زركلى (همانجا) وي شرحى بر
عينية ابن سينا نيز داشته است كه اثري از آن در دست نيست.
مآخذ: ابن سوده، عبدالسلام، دليل مورخ المغرب الاقصى، قاهره، ١٣٦٩ق/
١٩٥٠م؛ ابن قاضى مكناسى، احمد، جذوة الاقتباس، رباط، ١٩٧٣م؛ همو، درةالحجال،
به كوشش محمد الاحمدي ابوالنور، تونس/قاهره، ١٣٩١ق/١٩٧١م؛ زركلى، اعلام؛
سلاوي، احمد، الاستقصاء، به كوشش جعفر ناصري و محمد ناصري، دارالبيضاء،
١٩٥٥م؛ مراكشى، عباس، الاعلام بمن حلّ مراكش و اغمات من الاعلام، فاس،
١٣٥٦ق/١٩٣٧م؛ مقري، احمد، نفح الطيب، به كوشش يوسف محمد بقاعى، بيروت،
١٤٠٦ق/١٩٨٦م؛ وفرانى، محمد، نزهة الحادي، به كوشش هوداس، رباط، مكتبة
الطالب؛ نيز: . ٢ EI
عباس حجت جلالى
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا