دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٣٥٧
| ابن شاذان، ابوعلی جلد: ٤ شماره مقاله:١٣٥٧ |
اِبْنِ شاذان، ابوعلى حسن بن احمد بن ابراهيم بن حسن بن محمد ابن شاذان
بزاز (٣٣٩- ٤٢٥ق/٩٥٠-١٠٣٤م)، محدّث اشعري و حنفى بغدادي. او همچون پدر و
برادرش، عبدالله، به علم حديث گرايش پيدا كرد و در نخستين گام، پدرش
آموزش او را عهدهدار شد (ذهبى، سير، ١٧/٤١٦)، اما بعداً از استادان بىشماري
بهره برد كه از آن جمله ابوعمرو عثمان بن احمد بن سماك، ابوبكر احمدبن
سلمان بن حسن بن نجاد، ابوبكر احمد بن كامل بن خلف قاضى و عبدالباقى بن
قانع قابل ذكرند (خطيب، ٧/٢٧٩؛ ذهبى، همان، ١٧/٤١٦-٤١٧). ابوعلى كلام اشعري
را از ابوالعباس محمد بن احمد نقاش فراگرفت (ابن اثير ٩/٦٩؛ قس: ابن عساكر،
٢٤٥). او به زودي در بغداد محدّث و متكلّمى مشهور و مورد اطمينان در نقل
حديث شد و كسانى چون ابن رزقويه و ازهري و خطيب بغدادي او را ثقه و صدوق
خواندهاند (خطيب، همانجا). وسعت علم و اشتهار ابوعلى مشتاقان فراوانى را گرد
وي فراهم آورد. از جمله كسانى كه از او حديث آموختهاند، مىتوان ابوبكر
احمد بن على خطيب بغدادي، ابواسحاق ابراهيم بن على شيرازي، ابوالمعالى
محمد بن زيد علوي، ابوالحسن صابى، محمد بن هلال صابى غَرس النّعمه و
ابومحمد جعفر بن احمد سراج را نام برد (سمعانى، ٥/٣٩٤؛ ابن جوزي، ٩/٧، ١٥١؛
ذهبى، العبر، ٢/٣٤٢؛ ابن كثير، ١٢/١٣٤؛ ابن نجار، ٩٣). ابن شاذان در علم
قرائت نيز دستى داشته و ابن جزري (١/٢٠٦) از ابوبكر ابن مقسم به عنوان
شيخ او و از احمد بن حسن بن خيرون به عنوان راوي او در اين فن ياد كرده
است.
وي در بغداد درگذشت و پس از اداي نماز بر جنازة او كه خطيب بغدادي هم در
آن حضور داشته است، در مقبرة بابالدير به خاك سپرده شد (خطيب، ٧/٢٨٠).
آثار: ذهبى ( سير، ١٧/٤١٧) از دو اثر او تحت عناوين المشيخة الكبري و المشيخة
الصغري ياد كرده كه نسخههاي آن در كتابخانة ظاهريه ( ظاهريه، ٦١ -٦٢) موجود
است؛ نيز رسالهاي تحت عنوان الافراد (همان، ٦٠) و همچنين برخى از اجزاي
حديثى ابن شاذان با عناوين مختلف در همان كتابخانه (همان، ٦٠ -٦٢) و نيز در
كتابخانة دانشگاه ييل (نموي، شم موجود است.
مآخذ: ابن اثير، الكامل؛ ابن جزري، محمد، غاية النهاية، به كوشش گ.
برگشترسر، قاهره، ١٣٥٢ق/١٩٣٣م؛ ابن جوزي، عبدالرحمان، المنتظم، حيدرآباد
دكن، ١٣٥٩ق؛ ابن عساكر، على، تبيين كذب المفتري، بيروت، ١٩٨٤م؛ ابن كثير،
البداية؛ ابن النجّار، محمد، المستفاد من ذيل تاريخ بغداد، به كوشش ابن
دمياطى، بيروت، ١٩٧١م؛ خطيب بغدادي، احمد، تاريخ بغداد، قاهره، ١٣٤٩ق؛
ذهبى، محمد، سير اعلام النبلاء، به كوشش شعيب ارنؤوط و محمد نعيم عرقسوسى،
بيروت، ١٩٨٣م؛ همو، العبر، به كوشش محمد سعيد زغلول، بيروت، ١٩٨٥م؛ سمعانى،
عبدالكريم، الا´نساب، به كوشش عبدالرحمان بن يحيى المعلّمى، حيدرآباد دكن،
١٩٦٦م؛ ظاهريه، خطى (حديث)؛ نيز:
Nemoy, Leon, Arabic Manuscripts in the Yale Uniuersity Library, New Havan, ١٩٥٦.
على ميرانصاري
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا