دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٤٨٢
| ابن عبدالملک جلد: ٤ شماره مقاله:١٤٨٢ |
اِبْنِ عَبْدُالْمَلِك، ابوعبداللهمحمدبنمحمدأوسى (٦٣٤ -٧٠٣ق/ ١٢٣٧-١٣٠٤م)،
مورخ، قاضى، شاعر و اديب معاصر مَرينيان مراكش. وي نزد استادانى چون
ابوالقاسم بَلَوي، على بن محمد بن فَخّار رُعَيْنى و ابومحمد حسن بن على
بن قَطّان حديث آموخت. قرائات سبع را از ابوزكريا ابن ابى عتيق فراگرفت و
از ابن زبير (ه م) صاحب صلة الصلة و نيز محمد بن يوسف بن عمران مزرغى
روايت كرد (ابن فرحون، ٢/٣٢٥؛ مقري، ٢/٦٠١ -٦٠٢؛ ابن قاضى، ١/٢٢٢؛ گنون،
١/٢١٦). از شاگردان او ابوجعفر بن صفوان را مىتوان نام برد (مراكشى، ٣/٢٤٠).
ابن عبدالملك در جوانى آهنگ رفتن به اندلس كرد و به الجزيرة الخضراء در
جنوب اندلس وارد شد، اما بيش از ٣ روز در آن ديار نماند و به مراكش بازگشت و
منصب قضا را به عهده گرفت. پس از چندي به سبب بدرفتاري با مردم از كار
بركنار شد (نباهى، ١٣٠-١٣٢؛ فروخ، ٦/٣٤٦). وي شعر نيز مىسرود و يك قطعه و يك
قصيده از اشعار او (ح ٢٢ بيت) را نباهى آورده است. قصيدة وي كه در آن
جناس و لزوم مالايلزم فروان است، بر تسلط و احاطة او در لغت دلالت دارد.
ابن عبدالملك در ٦٩ سالگى در تلمسان درگذشت (ابن فرحون، همانجا). پسرش
ابوعبدالله محمد بن محمد (د ٧٤٣ق) نيز از علما و مشاهير عصر خود به شمار
مىرفته است (نك: ابن خطيب، ٢/٥٢٧ - ٥٢٨) و برخى از جمله بستانى (٣/٣٤٥)
بين شرح حال اين دو خلط كردهاند.
آثار: الذَّيل و التكملة لِكِتابَى الموصول و الصلة. اين اثر ذيلى است بر دو
كتاب الموصول فى تاريخ علماء الاندلس، تأليف ابن فرضى (ه م) و كتاب الصلة
تأليف ابن بشكوال (ه م) كه در آن به شرح حال بزرگان و مشاهير اندلس از
آغاز فتح اسلامى تا اواخر سدة هفتم هجري پرداخته است. كتاب مذكور يكى از
مآخذ عمدة ابن خطيب (نك: ١/١٧٣، ١٧٤، جم) و ديگران بوده است. جزء اول آن در
دو مجلد در ١٩٦٩م به كوشش محمد بن شريفه در بيروت چاپ شده و جزء ٤ از قسمت
دوم و جزءهاي ٥ و ٦ آن در ١٩٦٥ و ١٩٧٣م به كوشش احسان عباس در بيروت به
چاپ رسيده است.
مآخذ: ابن خطيب، محمد، الاحاطة، به كوشش محمد عبدالله عنان، قاهره، ١٣٩٣-
١٣٩٤ق؛ ابن فرحون، ابراهيم، الديباج المذهب، به كوشش محمد الاحمدي
ابوالنور، قاهره، ١٣٥١ق؛ ابن قاضى مكناسى، احمد جذوة الاقتباس، رباط، ١٩٧٣م؛
بستانى ف؛ فروخ، عمر، تاريخ الادب العربى، بيروت، ١٩٨٣م؛ گنون، عبدالله،
النبوغ المغربى فى الادب العربى، بيروت، ١٣٩٥ق/١٩٧٥م؛ مراكشى، عباس،
الاعلام بمن حل مراكشى، فاس، ١٣٥٥ق/١٩٣٧م؛ مقري، احمد، نفح الطيب، به
كوشش احسان عباس، بيروت، ١٣٨٨ق/ ١٩٦٨م؛ نباهى مالقى، عبدالله، تاريخ قضاء
الاندلس، به كوشش لوي پرووانسال، قاهره، ١٩٤٨م. عنايتالله فاتحى نژاد
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا