دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٨٢١
| ابن منذر، ابوبکربن بدر جلد: ٤ شماره مقاله:١٨٢١ |
اِبْنِ مُنْذِر، ابوبكر بن بدر، ملقب به بيطار ناصري (د ٧٤١ق/ ١٣٤٠م)،
سرپرست دامپزشكان ستورگاه ناصرالدين محمد بن منصور قلاوون، سلطان مملوك
مصر. در مورد زندگى او اطلاعات زيادي در دست نيست. شهرت وي به مناسبت
كتابى است كه به پيشنهاد سلطان، دربارة اسب نوشته و به او اهدا كرده است
( دوسلان، .(٥٠٦ عنوان اين كتاب را خود ابن منذر، كشف الويل فى معرفة
امراض الخيل، يا كاشف الويل... انتخاب كرده بود، اما بعداً نام كامل
الصناعتين البيطرة و الزرطقة به خود گرفت و عموماً به نام كتاب ناصري
شناخته مىشود (همانجا؛ حاجى خليفه، ٢/١٣٦٨-١٣٦٩). كلمه زرطفه كه به معنى
تربيت اسب است، در برخى از منابع به صورت زرطقه نيز ضبط شده است، ولى
اغلب مآخذ كتابشناسى آن را زرطقه نوشتهاند. روسكا اين كتاب را اقتباسى از
كتاب كامل الصناعتين (البيطرة و الزرطقة)، تأليف ابن اخى حزام يا ابن ابى
خزّام دانسته است III/٨٩٠) , ٢ EI)، در حالى كه مآخذ كتابشناسى از اثر ابن
اخى حزام با عنوان افروسية و البيطرة ياد كردهاند .(GAS,III/٣٧٥)
كتاب ناصري مشتمل بر ١٠ مقاله و هر مقاله چندين باب است كه مؤلف در آن
از بيان صفات، خصوصيات، انساب، تغذيه، روش شناختن اسب سالم و مريض، طرز
معالجه و درمان، لوازم و اسباب و آلات مربوط به آن و هر چه براي يك سوار
كار لازم و ضروري است، هيچ فروگذار نكرده است ( آلوارت، ؛ V/٤٦٩-٤٧٠
دوسلان، همانجا؛ فلوگل، .(II/٥٥٠-٥٥٢
نسخة اصلى كتاب كه به زبان عربى است، هنوز به چاپ نرسيده، ولى نسخ خطى
متعددي از آن در كتابخانههاي مهم جهان نگهداري مىشود (نك: پرچ، ؛
IV/١٠٧-١٠٨ ؛ GAL,S,II/١٧٠ فلوگل، ؛ II/٥٥٠ آلوارت، دوسلان، همانجاها؛ ظاهريه،
٢/٤٠٦؛ محمد عزت، ٣٦- ٣٨). پرون اين كتاب را در ٣ جلد، با تصاوير، به نام
«ناصري» يا «رسالة كامل در شناخت اسب و درمان آن نزد عربها١» به فرانسه
ترجمه كرده است (ميلى، .(٢٦٤ جلد اول اين ترجمه شامل دانستنيهاي فراوان
دربارة اسب عربى و تربيت آن و نيز اشعار عربى دربارة اسب در ١٨٥٢م، جلد دوم
مربوط به شناسايى اسب در ١٨٥٩م و جلد سوم مربوط به بيماريهاي اسب در ١٨٦٠م
در پاريس چاپ و منتشر شده است (فلوگل، ؛ II/٥٥٢ دوسلان، ، GAL همانجاها).
همچنين ريشارد فرونر٢ قسمتى از ترجمة پرون را به آلمانى برگردانده كه در
١٩٣١م در لايپزيگ منتشر شده است (ميلى، همانجا).
مآخذ: حاجى خليفه، كشف؛ ظاهريه، خطى (طب)؛ محمد عزت، عمر، فهرس المخطوطات
المصورة (ملحق)، حلب، ١٤٠٦ق/١٩٨٦م؛ نيز:
Ahlwardt; De Slane; EI ٢ ; Fl O gel, Gustav, Die arabischen, persischen, t O
rkischen Handschriften, New York, ١٩٧٧; GAL, S; GAS; Mieli, Aldo, L'a science
arabe, Leiden, ١٩٦٦; Pertsch.
ابوالحسن ديانت
ن * ٢ * زا