دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٧٩١
| ابن مفتاح جلد: ٤ شماره مقاله:١٧٩١ |
اِبْنِ مِفْتاح، ابوالحسن عبداللهبن ابىالقاسم (د ٨٧٧ق/١٤٧٢م)، فقيه
زيدي. از زندگى او اطلاع چندانى در دست نيست. تنها مىدانيم كه از موالى
بنوحجّى و ساكن غضران از قراء شمال صنعا بوده (جنداري، ٢١؛ زباره، ١/٣٤٢) و
احتمالاً نزد امام زيديان احمد بن يحيى، معروف به ابن مرتضى، درس خوانده
است (نك: شوكانى، ١/٣٩٤؛ قس: ابن مفتاح، ١/٣، جم). يحيى بن محمد بن صالح
بن حنش كه رثاء او را گفته، تنها از او حكايتى نقل كرده است و اين لزوماً
دال بر استفادة علمى از او نيست (ابن ابى الرجال، ٣/٦٠). شهرت ابن مفتاح
بيشتر به سبب تلخيص اثر مهم ابن مرتضى در فقه زيدي با عنوان الغيث
المدرار المفتح لكمائم الازهار است كه شرحى مفصل بر الازهار فى فقه الائمة
الاطهار، اثر خود ابن مرتضى است. اين تلخيص كه المنتزع المختار من الغيث
المدرار نام گرفته، اگرچه به ديد تحقيق به پاية بعضى شروح الازهار نمىرسد،
اما گفته شده كه به دليل وفق آن با مراد مصنف مطلوب زيديان واقع شده
است (ابن ابى الرجال، شوكانى، همانجاها)، تا آنجا كه به نقل جنداري
(همانجا) نسخههاي آن غير قابل حصر بوده است. وجود ٦٠ نسخة خطى در كتابخانة
صنعا، صحت اين ادعا را تأييد مىكند (نك: صنعا، ٣/١١٩٧-١٢١٦). احمد بن يحيى بن
حابس صعدي (د ١٠١٦ق) تكملهاي بر المنتزع ابن مفتاح دارد كه نسخة خطى آن
در موزة بريتانيا يافت مىشود (عمري، ٢٦٦-٢٦٩). المنتزع در ٤ جلد با حواشى
مختلف در ١٣٣٢ق در قاهره به چاپ رسيده و بار ديگر در ١٣٤١ق در صنعا تجديد
چاپ شده است.
جنداري (همانجا) اثر ديگري را نيز با عنوان تعليقة على التذكرة به ابن مفتاح
نسبت داده است (قس: ابن ابى الرجال، همانجا). ابن مفتاح در صنعا درگذشت و
همانجا به خاك سپرده شد (همانجا؛ زباره، ١/٣٤١).
مآخذ: ابن ابى الرجال، احمد، مطلع البدور و مجمع البحور، نسخة عكسى موجود در
كتابخانة مركز؛ ابن مفتاح، عبدالله، المنتزع المختار، صنعا، ١٣٤١ق؛ جنداري،
احمد، «تراجم الرجال المذكورة فى شرح الازهار»، مقدمة المنتزع المختار (نك:
ابن مفتاح در همين مآخذ)؛ زباره، محمد، ائمة اليمن، تعز، ١٣٧٢ق/١٩٥٢م؛
شوكانى، محمد، البدر الطالع، قاهره، ١٣٤٨ق؛ صنعا، خطى؛ عمري، حسين عبدالله،
مصادر التراث اليمنى فى المتحف البريطانى، دمشق، ١٤٠٠ق/١٩٨٠م. محمد هادي
مؤذن جامى
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا