دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٧٩٠
| ابن مغلس جلد: ٤ شماره مقاله:١٧٩٠ |
اِبْنِ مُغَلّس، ابوالحسن عبدالله بن احمد بن محمد بغدادي (د ٤
جماديالثانى ٣٢٤ق/٢٩ آوريل ٩٣٦م)، فقيه ظاهري. از جزئيات زندگى او اطلاعى
در دست نيست. به گفتة ابن نديم (ص ٢٧٢) وي رياست ظاهريان را در زمان خود
بر عهده داشت و طالبان علم از ديگر بلاد به قصد استفاده از او به بغداد
مىآمدند. ابن مغلس نزد ابوبكر محمد ابن داوود فرزند پيشواي مذهب ظاهري درس
خواند و پيرو اين مذهب شد. وي همچنين از جدش محمد بن مغلس، على بن داوود
قنطري، ابوقلابه رقاشى، عبدالله بن احمد بن حنبل و ديگران حديث فراگرفت.
از شاگردان او مىتوان از ابوالحسن حيدرةبن عمر زندرودي و على بن محمد
بغدادي نام برد (ابواسحاق شيرازي، ١٥٠). برخى نيز چون ابوالمفضل شيبانى از
او روايت كردهاند (ذهبى، ١٥/٧٧؛ قس: خطيب، ٩/٣٨٥). ابن مغلس در انتشار مذهب
ظاهري نقشى اساسى داشته است (خطيب، همانجا)، و به گفتة ابواسحاق شيرازي
(همانجا) مذهب ظاهري از طريق شاگرد او ابوالحسن حيدره در بغداد گسترش يافته
است. ابن حزم گاه برخى نظرات او را نقل كرده است (مثلاً نك: ٤/٦٠٩). وي
پس از شصت و اندي سال (نك: ذهبى، ١٥/٧٨) در اثر سكته درگذشت (صولى، ٨٣).
ابن مغلس تأليفاتى در فقه ظاهري داشته كه اثري از آنها بر جاي نمانده
است؛ از آن جمله است احكام القرآن، كتاب الطلاق، كتاب الولاء و الموضح
كه اثر اخير به گفتة ابواسحاق شيرازي (همانجا) كتابى مهم پيرامون مختصر
مزنى بوده است (نك: ابن نديم، همانجا؛ ذهبى، ١٥/٧٧).
على بن عبدالعزيز بن محمد دولابى كتابى بنام الرد على ابن المغلس نوشته
است (ابن نديم، ٢٩٢).
مآخذ: ابن حزم، على، الاحكام، بيروت، ١٤٠٧ق/١٩٨٧م؛ ابن نديم، الفهرست؛
ابواسحاق شيرازي، طبقات الفقهاء، بغداد، ١٣٥٦ق؛ خطيب بغدادي، احمد، تاريخ
بغداد، قاهره، ١٣٤٩ق؛ ذهبى، محمد، سيراعلام النبلاء، به كوشش شعيب ارنؤوط و
ابراهيم زيبق، بيروت، ١٤٠٤ق/١٩٨٤م؛ صولى، محمد، اخبار الراضى بالله، به
كوشش هيورث دن، قاهره، ١٩٣٥م. محمد هادي مؤذن جامى
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا