دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٧٣٢
| ابنمجبر جلد: ٤ شماره مقاله:١٧٣٢ |
اِبْنِ مُجْبَر، ابوبكر يحيى بن عبدالجليل بن عبدالرحمان بن مجبر فِهري (ح
٥٣٥ - ٥٨٨ق/١١٤١-١١٩٢م)، شاعر اوايل عصر موحدون در اندلس و مغرب. در برخى
منابع نام او را «ابن مجير» ضبط كردهاند كه بىگمان تصحيف است (نك: ابن
خطيب، ٤/٤١٨؛ حاجى خليفه، ٧٦٨؛ ابن عماد، ٤/٢٩٥؛ زركلى، ٨/١٥٢؛ امين، ٢/٤٨).
او اهل بَلَّش مالقه١ بود (صفوان، ٥١)، در مرسيه پرورش يافت و همانجا ادب
آموخت و آنگاه در اشبيليه مسكن گزيد (ابن ابار، ٢/٧٢٥). تا ٥٦٧ق كه ابن
مردنيش بر مرسيه حكم مىراند، او ظاهراً از مديحهسرايان وي بود (ابن خطيب،
٤/٤١٩؛ مقري، ٣/٢٣٨). چون يوسف بن عبدالمؤمن موحدي (د ٥٨٠ق) به مرسيه لشكر
كشيد و آن شهر را فتح كرد (٥٦٧ق)، ابن مجبر به دربار او پيوست و در زمرة
مديحهسرايان وي درآمد (ابن خطيب، مقري، همانجاها). از ٥٨٠ق كه ابويوسف
يعقوب ابن يوسف موحدي (منصور) به قدرت رسيد، ابن مجبر در خدمت او بود و
بيشتر اشعار وي را نيز مدح منصور تشكيل مىدهد (ابن خلكان، ٧/١٣؛ نيز نك:
صفوان، ٥٣ -٥٤؛ ابن عذاري، ٣/١٧٩؛ ابن شاكر، ٤/٢٧٥-٢٧٧؛ حميري، ٢٠١، ٤٧٩؛ قس:
نيكل، .(٣٢٧ مرگ وي، شب عيد قربان در مراكش و در ٥٣ سالگى روي داد (ضبى،
٤٩٣؛ ذهبى، ٢١/٢١٥؛ ابن شاكر، ٤/٢٧٥). از جمله شاگردان و راويان نامدار او
مىتوان از ابوعلى شلوبين نام برد (ابن خطيب، ٤/٤٢١).
ابن مجبر شاعري بزرگ و پيشرو شاعران زمان خود بود (ضبى، ابن ابار، همانجاها؛
ابن خطيب، ٤/٤١٩؛ مقري، همانجا)، تا آنجا كه او را «بحتري اندلس» لقب
دادهاند (ابن سعيد، ٢٠٠؛ نيز درمورد تمجيد منصور از او، نك: ابن خطيب،
٤/٤١٩-٤٢٠؛ مقري، همانجا). با اينهمه ديوان او كه در ٢ جلد (ضبى، ٤٩٤) و شامل
بيش از ٤٠٠ ،٧يا ٤٠٠ ،٩بيت بوده (ابن خطيب، ٤/٤١٩؛ مقري، همانجا)، اكنون در
دست نيست، گرچه قطعاتى از اشعار او را كه بيشتر در مدح حكام و امراي بنى
عبدالمؤمن است، مىتوان در مآخذ يافت (نك: صفوان، ٥١ -٥٧؛ ضبى، ابن ابار،
همانجاها؛ ابن سعيد، ٢٠٠-٢٠١؛ ذهبى، ٢١/٢١٥-٢١٦؛ ابن خطيب، ٤/٤٢١). نمونهاي
از هجاي او را نيز مقري نقل كرده است (٣/٢٠٦؛ قس: نيكل، .(٣٢٧-٣٢٨
مآخذ: ابن ابار، محمد، التكملة لكتاب الصلة، به كوشش فرانسيسكو كودرا، مادريد،
١٨٨٢م؛ ابن خطيب، محمد، الاحاطة فى اخبار غرناطة، به كوشش محمد عبدالله
عنان، قاهره، ١٣٩٧ق/١٩٧٧م؛ ابن خلكان، وفيات الاعيان، به كوشش احسان
عباس، بيروت، ١٩٦٨م؛ ابن سعيد، على بن موسى، رايات المبرزين و غايات
المميزين، به كوشش محمد رضوان دايه، دمشق، ١٩٧٧م؛ ابن شاكر كتبى، محمد،
فوات الوفيات، به كوشش احسان عباس، بيروت، ١٩٧٤م؛ ابن عذاري، احمد،
البيان المغرب، به كوشش هويسى ميراندا، تطوان، ١٩٦٠م؛ ابن عماد، شذرات
الذهب، قاهره، ١٣٥٠ق؛ امين، حسن، الموسوعة الاسلامية، بيروت، ١٣٩٦ق/١٩٧٦م؛
حاجى خليفه، كشف؛ حميري، محمد، الروض المعطار، به كوشش احسان عباس،
بيروت، ١٩٨١م؛ ذهبى، محمد، سيراعلام النبلاء، به كوشش بشار عواد معروف و
محيى هلال سرحان، بيروت، ١٤٠٤ق/١٩٨٤م؛ زركلى، اعلام؛ صفوان بن ادريس،
زادالمسافر، به كوشش عبدالقادر محداد، بيروت، ١٩٧٠م؛ ضبى، احمد، بغية
الملتمس، مادريد، ١٨٨٤م؛ مقري، احمد، نفح الطيب، به كوشش احسان عباس،
بيروت، ١٣٨٨ق/١٩٦٨م؛ نيز:
, A. R., Hispano - Arabic Poetry, Baltimore, ١٩٤٦.
بخش ادبيات عرب
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا