دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٦٣٨
| ابن قرقول جلد: ٤ شماره مقاله:١٦٣٨ |
اِبْنِ قُرْقول، ابواسحاق ابراهيم بن يوسف بن ابراهيم وَهرانى حَمزي (٥٠٥
-٥٦٩ق/١١١١-١١٧٤م)، محدّث و فقيه مالكى. اصل خاندان او به حمزه از توابع
بجايه باز مىگردد. وي در المريه متولد شد و در همانجا نشأت يافت. سپس به
مالقه و بعد سبته و از آنجا به سَلا نقل مكان كرد و سرانجام به فاس رفت و
همانجا درگذشت. او براي كسب علم سفر بسيار كرد و بجز آنچه ذكر شد، در ديگر
نقاط مغرب و اندلس چون مكناسه و جزيرة شقر نيز به تعلم و تعليم پرداخت
(ابن ابار، ١/١٥١- ١٥٢). از مشايخ وي ابومحمد ابن عطيه، ابوبكر ابن عربى،
ابواسحاق ابن حُبيش و ابوالحسن ابن باذش را مىتوان نام برد (نك: همانجا).
او شاگردان و راويان بسياري داشته (همانجا) كه از آن جمله يوسف بن محمدبن
شيخ و عبدالعزيزبن علىسماتى قابلذكرند (ذهبى،٢٠/٥٢٠). تنها اثر شناخته شدة
ابن قرقول، كتاب مطالع الانوار على صحاح الا¸ثار، در غريب الحديث است كه
آن را به شيوة كتاب مشارق الانوار قاضى عياض نوشته و در آن به مشكلات
احاديث موطأ مالك، صحيح بخاري و صحيح مسلم و توضيح لغات مبهم آنها
پرداخته است (حاجى خليفه، ٢/١٧١٥). از اين كتاب چندين نسخة خطى در
كتابخانههاي جامع قرويين فاس، توپكاپى و چستربيتى و جز آن موجود است
(فاسى، ٢/٣٥٧، ٣/١٢٩؛ ، TS شم ٢٨٢٠ ؛ آربري، شم ٣٥٦١ ؛ GAL,I/٤٥٧; I/٦٣٣;
.(GAL,S,
مآخذ: ابن ابار، محمد، التكملة لكتاب الصلة، قاهره، ١٩٥٦م؛ حاجى خليفه، كشف؛
ذهبى، محمد، سيراعلام النبلاء، به كوشش شعيب ارنؤوط و محمد نعيم عرقسوسى،
بيروت، ١٤٠٥ق/١٩٨٥م؛ فاسى، محمد عابد، فهرس مخطوطات خزانة القرويين،
دارالبيضاء، ١٤٠٠ق/١٩٨٠م؛ نيز:
Arberry; GAL; GAL,S; TS.
محمود نوالى
تايپ مجدد و ن * ١ * زا
ن * ٢ * زا